Mostrando las entradas para la consulta Costança ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Costança ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

sábado, 15 de febrero de 2020

XX, perg. 1339, Jaime I, 1 agosto 1253

XX.
Perg. N° 1339. Jai. I. 1 agos. 1253.
(Nota: Aragon aparece sin tilde, pero lo pongo Aragón).

Sepan todos quantos esta carta vedran e odiran quomo nos don Jayme por la gracia de Dios rey de Aragón de Mayllorcas et de Valencia conte de Barcelona et de Urgel e senyor de Montpesler queriendo que siempre por todos los tiempos del mundo sea amor e amiçtat entre nos et vos dona Margarita por aquella misma gracia reyna de Navarra e de Campayna e de Bria contessa palazina e don Tubaldo vuestro fillo rey de Navarra e qualquier otro fillo de vos devant dita reyna qui sera rey de Navarra: prometemos a vos devant dita reyna et al dito vuestro fillo don Tubaldo rey de Navarra et a qualquier otro vuestro fillo qui sera rey de Navarra que daqui anant seremos amigos de vos et de todos vuestros amigos e enemigos de todos vuestros enemigos: et si por aventura guerra auredes con algun rey o con poder de rey qui quisies venir sobre vos o guerriar con vos o vos con el sobre el regno o el senyorio de Navarra que nos vos ajudemos con todo nuestro poder a defender vos et el regno et la senyoria de Navarra contra todos homnes del mundo nos con nuestro cuerpo seyendo en Aragón: e si nos en Aragón no eramos que aquel o aquellos qui tenran por nos los regnos de Aragón et de Valencia que vos ajuden con todo nuestro poder de Aragón et de Valencia moviendo de Aragón por ajudarvos apres de trenta dias al mas tarde pues que auremos recebido vuestro mandado con vuestras letras abiertas con seyello vuestro pendiente: e que vayamos et vos ajudemos con nuestra propria mission: e si nos per ajudar a vos e per deffender vuestro regno e la senyoria de Navarra o por nos mismos por qualquier razon aviemos guerra con el rey de Castieylla o con qualquier otro rey prometemos a vos que no faremos con eyllos tregua ni paz ni amiztat ni avinienza ninguna menos de vuestra volontat. Prometemos encara a vos devant dita reyna que nos daremos nuestra fylla dona Costança por muyller a leyal matrimonio al devant dito vuestro fillo don Tubaldo rey de Navarra o a qualquier otro vuestro fillo qui sera rey de Navarra si don Tubaldo muria lo que Dios no quiera ante quel dito casamiento fuesse feyto. E si por aventura el que Dios non quiera la devant dita dona Costança nuestra filla muria ante quel dito casamiento fuesse feyto: prometemos de dar nuestra filla dona Sancha a don Tubaldo vuestro fillo rey de Navarra o a qualquier otro vuestro fillo qui sera rey de Navarra por muyller a leyal matrimonio e que nunqua filla nuestra ninguna non daremos por muyller ad ermano de don Alfonso rey de Castieylla ninguno ni ad otra persona ninguna que el lo tracte ni lo parle ni otro por el senes vuestra volontat. E prometemos a vos a bona fe senes mal engayno que todas las cosas sobredites e quada una deyllas atendremos et compliremos planament todo mal punto sacado: e si no lo faziamos que finquemos por malo e por traydor. E a mayor fermeza de todas estas cosas prometemosvos que enviaremos nuestros procuradores al apostoligo e quel rogaremos por nuestras letras que el que firme todos estos paramientos et promissiones e convenienças que desuso son ditos et que escomengue e aya poder de escomengar a nos et a toda nuestra tierra si nos aquestos paramientos et promissiones e convinienças entegrament no atendiamos tro que ayamos emendado todo el menoscabo que vos auredes feyto por nos no atender las cosas devant ditas: et el dito menoscabo seamos tenidos emendar dentro seys meses continuament venientes despues que demanda nos end sera feyta del qual menoscabo seades creudos por vuestra plana jura senes otra prueva ninguna. Pero feyta la emienda que seamos quitos del escomengamiento e de la traycion e del mal precio e con todo exo lamor e lamiçtat devant dita non sea trencada: mas la emienda feyta remanga firma e leyal lamor e lamiztat por todos tiempos entre nos et vos assi quomo desuso vos lo avemos prometido. E si esto nos no podiamos acabar con lapostoligo que dito es desuso por exo no remanga que lamor e lamiçtat nuestra et vuestra et todas las promissiones e las convinienças sobreditas non sean firmas antes sean firmas en todas cosas assi quomo desuso es dito. E porque todas estas cosas que desuso son ditas mas firmament atendamos tocados de nos corporalment la cruz e los sanctos evangelios juramos e femos homenage a vos devant dita reyna por vos e por vuestro fillo que todas estas cosas que desuso son ditas atendremos et compliremos entegrament et fielment e senes todo engayno e que faremos jurar todos los ricos homnes de Aragón e todos los cavaylleros e todos los homnes de las ciudades e de las villas de Aragón et del regno de Valencia que vos querredes que eyllos que attiendan e fagan atender e complir todas las cosas e cada una que desuso son ditas a todo lur poder. E todas estas cosas segunt que desuso son ditas et escritas compliremos e faremos complir a todo nuestro poder daqui tro a quinze dias despues sant Miguel primero qui viene a bona fe senes enganno nos sano sediendo o no aviendo justa e manifesta escusacion porque nos non podiessemos esto complir tro ad aquel dia e complida aquella justa escusacion luego seamos tenidos de venir et de complir todas las cosas devant ditas assi quomo dito es desuso. E nos devant dita dona Margarita por aqueylla misma gracia reyna de Navarra de Campanya e de Bria contessa palazina queriendo que siempre por todos tiempos del mundo sea amor et amiztat entre nos e nuestro fillo don Tubaldo rey de Navarra o qualquier otro fillo nuestro que sera rey de Navarra e vos devant dito don Jayme rey de Aragón prometemos a vos devant dito don Jayme rey de Aragón que seremos daqui enant nos e nostro fillo qui sera rey de Navarra amigos de vos et de todos vuestros amigos et enemigos de todos vuestros enemigos: e si por aventura guerra auredes con alguno qui sea rey o con otro qui con poder de rey quisies guerreyar con vos o vos con el sobre los regnos vuestros e la senyoria de Aragón e de Valencia que nos e el fillo nuestro qui sera rey de Navarra con todo nuestro poder de Navarra et con nuestro aver de Campayna deffendamos et ajudemos a vos et a los regnos et a la senyoria vuestra de Aragón et de Valencia contra todos homnes del mundo exceptados el rey de França el emperador de Alamayna et aqueyllas personas de França a qui nos somos tenudos por seynoria: nuestro fillo qui sera rey de Navarra con so cuerpo et con todo so poder de Navarra e con so aver de Campayna e nos con todo nuestro poder de Navarra et con laver nuestro de Campayna sediendo en Navarra. E si nos o nuestro fillo qui sera rey de Navarra no eramos en Navarra que aquel o aquellos qui tenran por nos el regno de Navarra vos ajuden con todo nuestro poder de Navarra e con nuestro aver de Campayna a bona fe moviendo de Navarra por ajudarvos apres de trenta dias al mas tarde pues que auremos recebido vuestro mandado con vuestras letras abiertas con vuestro seyello pendient e que vayamos nos ajudarvos con nuestra propria mession. Maguera si vos quisiessedes ir sobre moros por conquerir tierra sobre ellos que nos non seamos tenidos de vos ajudar: mas si por aventura lo que Dios non quiera rey de moros o otro rey o otro qualquier con poder de rey exceptados aquellos que avemos exceptados desuso vos entrassen o quisiessen entrar en vuestra tierra nos que vos ajudemos planament quomo dito es desuso. E si nos por ajudar a vos e por deffender vuestros regnos e la vuestra seynoria de Aragón et de Valencia o por nos mismos por qualquier razon auremos guerra con el rey de Castieylla o con qualquier otro rey prometemos a vos que non faremos con eyllos tregua ni paz ni amiztat ni aviniença ninguna menos de vuestra volontat. Prometemos encara a vos devant dito rey Daragon que nos tractaremos por todo nuestro poder et acabaremos et faremos acabar que nuestro fillo don Tubaldo rey de Navarra faga matrimonio con vuestra filla dona Costança: e si ante quel dito matrimonio sia feyto la devant dita vuestra filla dona Costança el que Dios non quiera muria que el nuestro fillo devant dito faga matrimonio con vuestra filla dona Sancha. E si por aventura el que Dios non quiera el devant dito nuestro fillo don Tubaldo ante quel dito matrimonio sia feyto muria que nuestro fillo qualquier qui sera rey de Navarra case con la devant dita vuestra filla dona Costança: e si el dito matrimonio nos podia fer por aqueyllo quel dito fillo nuestro non endovies conseyllo de los parientes de so padre et de los nuestros e que la mayor e la meyllor partida deyllos a fer el dito matrimonio non quisiessen consentir: prometemos a vos a bona fe senes engayno e faremos prometer a vos por nuestro fillo rey de Navarra que unquas en ningun tiempo de so vida non case con ermana de don Alfonso rey de Castieylla filla del rey don Ferrando e de la reyna dona Johanna ni con filla del dito rey de Castieylla de leyal conjugio o no de leyal conjugio ni con parienta suya que sea filla de nuyl rey ni de nuyl homne Despayna qui sea morador en Espayna que el lo tracte e lo parle o otro por el senes vuestra volontat e que ninguna de nuestras fillas non case con ermano ninguno del dito rey de Castieylla ni con ningun fillo suyo senes vuestra volontat e que por ninguna razon ni por ninguna manera nos ni los ditos fillos nuestros no faremos amor ni amiztat ni convinienças con el rey de Castieylla ni con sos ermanos senes vuestra volontat. E prometemos a vos devant dito rey en bona fe senes malo engayno que todas las cosas que desuso son ditas e cada una deyllas atendremos e compliremos planament todo mal puncto sacado e las feremos attender al fillo nuestro qui sera rey de Navarra e si no lo faziamos que finquemos por malos et por traidores. E a mayor fermeza de todas estas cosas prometemosvos que enviaremos nuestros procuradores al apostoligo e quel rogaremos por nuestras letras que el que firme todos estos paramientos e promisiones et convinienças que desuso son ditas e que escomengue et aya poder de escomengar a nos et a toda nuestra tierra si nos aquestos paramientos e promissiones e convinienças entegrament non atendiamos tro que ayamos emendado el menoscabo que vos auriades feyto por nos no atender las cosas devant ditas: et el dito menescabo seamos tenidos de emendar dentro seys meses continuament vinientes depues que demanda nos end sera feyta e daqueyl menoscabo seades vos creudo por vuestra plana jura senes otra prueva ninguna. Pero feyta la emienda nos e nuestros fillos seamos quitios del escomengamiento e de la traicion e del mal precio e con todo exo lamor et lamiztat devant dita non sea rota: mas la emienda feyta remanga firma et leyal lamor e lamiztat por todos tiempos entre nos e vos assi quomo desuso vos la hemos prometido. E si esto nos non podemos acabar con lapostoligo que dito es desuso por exo non remanga que lamiztat e lamor nuestra e vuestra e todas las convinienças e las promissiones sobreditas no sean fermas antes sean fermas en todas cosas assi quomo desuso es dito. E porque todas estas cosas que desuso son ditas mas firmament atendamos tocados de nos corporalment la cruz et los sanctos evangelios juramos et femos homenage a vos rey Daragon devant dito por nos e por nuestro fillo qui sera rey de Navarra que todas estas cosas que desuso son ditas atendremos e compliremos entegrament a bona fe senes todo engayno et que faremos jurar e fer homenage a nuestro fillo qui sera rey de Navarra de complir et datender firmament senes ningun engayno todas las cosas sobreditas e que faremos jurar todos los richos homnes de Navarra e todos los cavaylleros e todos los homnes de la ciudat e de las villas de Navarra que vos querredes que eyllos que atiendan e fagan atender e complir todas las cosas que desuso son ditas e quada una a todo lur poder. E todas estas cosas segunt que desuso son ditas et escriutas compliremos et faremos complir a todo nuestro poder daqui tro a quinze dias despues sant Miguel primero que viene nos sediendo sanos o no aviendo justa e manifesta escusacion porque nos non podiessemos esto cumplir tro ad aqueyl dia: e complida aquella justa et manifesta escusacion que luego seamos tenidos de venir et de complir todas las cosas devant ditas. Esto fue feyto en Tudela el primero dia de agosto en el ayno de la Incarnacion de nuestro seynor Jesu-christo de mil e dozientos e cinquanta e tres en presencia de don Garcia por la gracia de Dios obispo de Taraçona et en presencia de don Alfonso infant de Aragón et en presencia de todos estos richos homnes e cavalleros de Aragón et de Navarra qui dejuso son escritos qui juraron atender e fer atender todas las cosas que desuso son ditas a lur poder: assaber es don Garcia Romeu don P. Corneyl don Exemen de Fozes don Exemen Periz de Arenoso don Ferriz de Liçana don P. Mertineyz de Luna don S. Dantillon don Palazin de Fozes don Artal de Fozes don Guillem de Puyo don Rodrigo Perez de Tarazona don Martin Perez justicia de Aragón qui son de Aragón e don Garcia Almoravit don Sancho Ferrandez de Montagut don Garcia Gomiz de Agonçiello don Gonçalvo Ivaynes don Corbaran de Leet don Martin Garcez de Ussa don Pero Gonçalveyz de Morentin don Martin Gonçalvez de Morentin don Guerrero syre Symon Grossos don Pero Exemenez de Valtierra e don Lop Arceyç dean de Tudela qui son de Navarra. - Sey+nal de Miguel de Pomplona escrivano de dona Margarita reyna de Navarra qui por mandamiento de la dita reyna et de don Jayme rey Daragon et de los otros devant ditos escrivi esta carta en el logar et en el dia et en el ayno devant dito.

Jacobus, Jaime I de Aragón, XX, perg. 1339, Jaime I, 1 agosto 1253

XXI 1338

lunes, 30 de agosto de 2021

EL 25 D'OCTUBRE 1349. Tomás Aguiló Forteza.

EL 25 D'OCTUBRE


1349.


https://es.wikipedia.org/wiki/Batalla_de_Lluchmayor


Asseguda dins la cambra,  La cambra de mes endins,  Dona Costança, l'esposa  D'en Ramon de Sant Martí,




Asseguda
dins la cambra,


La
cambra de mes endins,


Dona
Costança, l'esposa


D'en
Ramon de Sant Martí,





Pròp
d'una taula, ab el colze


Demunt
un coxí molt rich,


S'aguantava
el front, enveja


Dels
llíris de son jardí.





Deu
del cel! qui l' hagués vista


Aquell
vespre malehit,


En
que li estavan devora


Trists
com ella els seus dos fills!








EL
25 DE OCTUBRE


1349.





Sentada
junto a una mesa, en su más apartado retrete, Doña Constanza, la
esposa de Ramón de Sant Martí.


Apoyado
el codo en riquísima almohada, sosteníase la frente, cuya blancura
envidiaran los lirios de su jardín.


Dios
del cielo! quién la viera aquella malhadada noche, cuando, como ella
tristes, rodeábanla sus dos hijos!





A tres anys un no
arribava,


No
arribava l'altre a cinch,


Y
per cert que tots dos eran


Com
dos ángels de garrits.





El
mes grandet la tenia


Agafada
p'el vestit,


Esglayat
la se mirava


Demunt
sa falda el petit.





¡Pobre
mare que no feya


Jochs
y festes als seus nins,


Perque
plena d'amargura


Sols
pensava en son marit!





Pensava
qu'en aquella hora


Se
trobava en gran perill,


Y
ja a dolses esperançes


No
gosava doná' abrig.





Els
seus ulls li espiretjavan,


De
son cor treya suspirs,


Y
per molt que fés esfòrsos


No
'l tenia gens tranquil.





En
Gilabert de Centellas


De
ciutat havia exit,


Y
en son estol, gent valenta,


S'hi
contavan molts de mils.





En los tres años frisaba
el uno, el otro no llegaba a cinco, y eran los dos tan bellos que
semejaban dos ángeles.


Teníala
el mayorcito cogida de la falda de su brial, y en su regazo el
pequeño mirábala aturdido.


¡Pobre
madre, que no hacía mimos ni fiestas a los hijos de su amor, porque
llena de amargura pensaba sólo en su marido!


Pensaba
que en aquellos instantes hallábase en terrible riesgo, y no osaba
dar albergue a lisonjeras esperanzas.


Asomó
el llanto a sus ojos, exhalaba dolientes gemidos, y a pesar de sus
esfuerzos no conseguía recobrar el perdido sosiego.


Gilaberto
de Centellas había salido de la ciudad, y componíase su mesnada de
muchos millares de valientes.






La llum del sol apagada,


S'anava
el cel enfosquint,


Y
a la cambra un esclau mòro


Ab
un ciri entra summís.





-
No guaytavas a la torre?


-
En vench, senyora.- ¿Y qu'has vist?


-
Ran de mar fòchs que servexen


Per
doná' a ciutat avís.


-
¿Y res mes?- Fayes enceses


De
Lluchmajor p'el camí.


-
Y dius ver? Mon còr s'esclata,


Mon
còr no'm cab dins el pit.





-
De pols una nigulada


S'hi
veya abans, y ferits


Del
sòl los férros de llansa


Hi
llambretjavan sovint.





-
Ah! son ells, son ells que tornan,


Son
els nostres inimichs;


¿Es
que venen victoriosos


O
s'en venen fugitius.





Y,
digués, ¿son lluny encara?


-
A retronar fins aquí


No
's tardará moltes hores


La
remor del seus clarins.






Apagada ya la luz del
sol, ennegrecíase el cielo; y con una vela en la mano entró
humildemente en la cámara un esclavo moro.


-
¿No velabas en la torre? - De allí vengo señora. - ¿Y qué viste?
- Orillas del mar grandes hogueras que deben ser aviso para los de la
ciudad.


-
¿Nada más? - Antorchas encendidas camino de Lluchmayor. -


¿Es
cierto? Se me rompe el corazón que no cabe, no, dentro mi pecho.


-
Descubríase antes espesa nube de polvo, y los hierros de las lanzas
reflejaban los rayos del sol poniente.


-
Ah! son ellos los que vuelven; son sin duda nuestros enemigos: mas
¿es que vienen victoriosos o es que huyen derrotados?

Y,
di, ¿están lejos todavía? - Dentro de breves horas se oirá desde
aquí el sonido atronador de sus clarines.





- Vés, puja, puja a la
torre,


Y
si 's cumpleix mon desitj,


Si
mon plant el cel escolta,


No
serás ja mes catiu. -



D'exir
lo esclau acabava,


Quant
la dama exhala un crit,


Perque
's veu devant un frare


Que
l'abrassa ab frenesí.





De
fèrro una cervellera,


Un
arnés mitj desguarnit,


Uns
esperons sanguinosos,


Cubria
el ropatje humil.





Espassada
la sorpresa:


-
Ramon! Esposa! qu'estim...


-
¿Y el Rey? - Amor de ma vida,


¿No
estavas pensant en mí?





-
El Rey?... Callas, y a la boca


l''
acòstas plorant el dit?

- En Centellas comandava


No
soldats, sino botxins.





-
¿Qué vols dir? - Caygut en terra...


-
¡Pobre Don Jaume! Felis,


Qu'entre
el desterro o l'afronta


No
ha tengut temps d'elegir.






- Ve, sube, sube a la
torre, y si mis anhelos se cumplen, si escucha el cielo mis suspiros,
no seras ya cautivo. -


Acababa
de salir el esclavo cuando lanzó la dama un grito de terror, al ver
entre sus brazos a un fraile que la estrechaba con frenesí.


Cubría
el humilde ropaje un acerado yelmo, un arnés desguarnecido y unas
espuelas mojadas en sangre.

-
Ramón! exclamó la dama, desvanecida su sorpresa. - Esposa
adorada!.... - ¿Y el rey? - Amor de mi vida, ¿no estabas pensando
en mí?


-
El rey... Callas y llorando me impones silencio? - Los de Centellas
no eran soldados sino verdugos.

-
¿Qué dices?- Caído en tierra... - Pobre Don Jaime! - Feliz, pues
no pudo escoger entre el destierro y la afrenta.






- Deu etern! ¿y la
justicia


Consent
tan horrible crim?


-
¿Y ha de viure sens corona


Qui
en son cap corona ha vist?





-
Ingrata, ingrata Mallorca!


Y
l'infant? - Está ferit.


-
Tot perdut! - Tot, fòra l'honra


Guanyada
aquex dematí.





-
Els traydors tan valerosos!


Y
els faels...- Mes qu'ells ardits,


Y
per cada tres dels nostres


Ne
duya en Centellas vint!





Tres
llansades he rebudes...


-
Ah!... - Mon cavall mes de sis.


Còps
d'espasa, ¿quí los conta?


Sols
sé que masell n'estich.





De
la sang qu'ara 'm degota


N'está
aquex trispol homit;


Ja
'l veurás com vermeyetja,


Ja
'l veurás demá matí.





Venturós
si a les galeres


Viu
encara jo hi arrib,


Y
un poch de terra sagrada


Pot
esser mon derrer llit. -






- Dios eterno! ¿y tu
justicia consiente tan horrible crimen? - ¿Y puede vivir sin corona 
quién
la llevó en su cabeza?




-
Ingrata, ingrata Mallorca! ¿Y el infante? - Está herido. - Perdióse
todo! - Todo, menos 
la
honra alcanzada en este día.


-
Los traidores tan valientes! y los leales... - Más esforzados que
ellos; por cada uno de los nuestros llevaba Centellas veinte!




Tres
lanzadas recibí... - Ah! - Mi caballo más de seis. Golpes de
espada, ¿quién pudo contarlos?



Con
la sangre que mana mi cuerpo humedécese el pavimento, a la luz de la
mañana le verás todo enrojecido.


Dichoso
si puedo llegar con vida a las galeras, y cubre mis huesos un puñado
de tierra bendecida! -





Dona Costança esmortida


No
sent ja lo que li diu,


Y
als nins, Don Ramon abrassa


Plorant
també com un nin.





El
front gelat de sa esposa


Besa
ja p'el derrer pich,


Y
sortint d'aquella cambra


De
sang dexa un regalim.


___

Desvanécese
Doña Constanza y no oye ya la voz de su marido. Don Ramón estrecha
contra su corazón a sus hijos llorando como un niño.


Besa
por última vez la frente helada de su esposa, y al salir de aquella
cámara deja en el suelo un reguero de sangre.

//

miércoles, 11 de marzo de 2020

Núm. 11. Reg. N° 1378, fol. 1. 8 ene. 1340.

Núm. 11.
Reg. N° 1378, fol. 1. 8 ene. 1340.

Al muy .... honrado don Alfonso por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Gallicia de Sevilla de Cordova de Jaen del Algarbe et de Murcia et senyor de Molina don Pedro por esa misma gracia rey Daragon de Valencia de Cerdenya de Corcega et conde de Barcelona salut como a rey que mucho amamos e preciamos e pora quien querriamos tanta honra salut e buena ventura como pora nos mismo. Rey facemosvos saber que vos enviamos el amado consellero nuestro Joan Scrivan sobre los afferes de la armada que en el anyo present se deve facer en la mar cuentra los moros enemigos de Dios e de la christiandat e sobre algunos otros afferes que de parte nuestra vos deve decir pleneramiente informado: porque rey vos rogamos mucho que al dito Johan Scrivan querades creer sobre aquello que de nuestra parte en los ditos afferes vos dira de palavra.
Dada en Valencia ocho dias andados del mes de janero en el anno de nuestro Senyor de mill CCCXL.
- R. Sicardi mandato regis facto per vicecancellarium.
- Capitols ordenats sobre la misatgeria que en Johan Scriva deu fer per lo senyor rey al rey de Castiella.
- Primerament apres la salutacio lo dit en Johan diga al dit rey de Castiella quel senyor rey Darago hac et ha gran plaer et consolacio de la gran et loable victoria la qual lo dit rey de Castiella ab la ajuda de Deu et per lo seu bon esforç ha hauda dels reys de Marrochs et de Granada et dels altres enamichs de la fe catholica et de lurs hosts et companyes.
- Item quel dit senyor rey Darago a servey de Deu et en honor et ajuda del dit rey de Castiella e per servar les covinençes havia acordat proveir et ordonat quel almirayl seu romangues en la guarda del stret ab les XIII galeas tro per tot lo mes de febrer que foren complits VI mesos: e daço feu manament ab letra al dit almirayl la qual dira a Francesch Ruiç de la Cambra scri .... del dit senyor rey Darago .... E no resmenys quey trames en P. de So .... s ciutada de Valencia a Sivilia per fer paga o les dites galeas compliment tro per tot lo dit mes de febrer et compliment d ... tot a ... forniment que mester haguessen. E encara trames per mar manament ab carta al dit almirayl que romangues en lo dit estret per lo dit temps. E ans quel dit almirayl hagues los dits manaments fe .... ventura que fo ....escrit per lo temps ...... en carta per defalliment dalcun pera que li fallia lo qual profitosament no pogueren levar en Sivilia et prop que era de la torna dels IIII meses. Daço empero ha haut gran desplaer lo dit senyor rey Darago.
- Item li diga quel dit senyor rey fa espetxar .... açosament (ivarçosament) en Cathalunya et en regne de Valencia on ell es de present aquella armada de galeas que ell bonament pora per guardar la mar et a obs de la guerra per tal que a la primavera sien apparellades les galeas: e es mester quel dit missatger sapia lo rey de Castiella quantas galeas armara ne en quin temps les haura per tal que las galeas del dit senyor rey Darago et les sues concorreguen en un temps segons que fer deuen per les covinençes.
- Item se certifich lo dit missatger lo dit rey de Castiella quantes galeas ha tengudes en la mar per fer lo dit servey apres de les covinençes e vaja informat quantes ni ha tengudes lo dit senyor rey Darago per tal que puxa fer comte et compensacio del temps et del nombre de les galeas: et com lo senyor rey Darago segons lo nombre de las galeas que cascu deu tenir en mar per les covinençes haja mes servit segons ço a que era obligat per sa part: quel dit missatger faça compensacio de les quantitats quel dit rey de Castiella ha prestades al dit senyor rey Darago a obs de les dites galees.
- Item li diga el prech airosament de part del dit senyor rey que com en les terres et regnes del dit senyor rey Darago haja minua de cavalls et rocins del regne de Castiella per metre et menar en los regnes et terres del dit senyor rey Darago.
- Item com .... quel dit rey de Castiella entenia armar naus o galeas contra tots christians qui porten viandes mercaderies o altras cosas en Barberia o a terres de moros quel dit missatger de part del dit senyor rey prech al dit rey de Castiella que proveescha et faça manament al capita de les dites naus et galeas .... xells (vaxells) que si mercaders de la senyoria del dit senyor rey exien de Barberia o de terra de moros ab ço quey han no sia fet dan a aquells con lo senyor rey haja ordonat que nengun mercader ni altre sotsmes seu no vaja ni navech daquiavant en Barberia ney port negunes (pone negu-gunes) coses.
- Item si mercaders o altres de la dita senyoria navegaven a Mallorca en Serdenya en Sicilia en la rivera de Genova en Romania e altres parts de christians et per fortuna de mar o de .... venien en les mars de Barberia que nols sia donat dan per los dits capitans los dits navegans mostran albara testimonial dels batles generals de Cathalunya et de regne de Valencia o de la un daquells o de lochtinent de cascu daquells.
- Item com tots los dits affers sien espeegats prech lo dit missatger de part del dit senyor rey Darago al dit rey de Castiella que aquella donçella por nom Costança Alfonso e dues germanes sues preses en lo loch de Sorica com lo cobra el liura a frare Joan Nunieç maestre de Calatrava per honor del dit senyor rey vulla deliurar et trametre al dit senyor.


sábado, 2 de octubre de 2021

GLOSARIO. C.

C.


ÇA.
adv. Aquí. (de çá e de lá, llá)



CAB.
sust, c. Cabeza. (cap : caput : capita etc)
CAB. V. Cabe.
CABAL.
sust. c. Caudal.
CABAL. Cabal, completo.
CABALORS. V.
CABALÓS.
CABALÓS. adj. Caudaloso, provechoso, cabal, cumplido.
(caudalós)
CABER. v. modo inf. Caber.
CAÇAR. v. modo
inf. Cazar.
CAEN. v. Caen. (cauen)
CAHECH. v. Cayó.



CAHUT.
part. pas. de "caer". Caído. (caigut, cahút)



CAL.
Importa. - No cal; no importa. Molt cal; mucho importa. - Que li cal;
que le importa; - No 't cal; no te importa, no te es necesario.

CALCIGAT. part. pas. de "calcigar". Hollado, pisado,
pisoteado.



CALER.
v. modo inf. Ser necesario, importar.



CALT.
sust. c. Calor. (caldo)
CAMIAR. v. modo inf. Cambiar,
transformar, trocar.
CAMIAT. part. pas. de "camiar".
Cambiado, transformado, trocado.
CANCERADAS. adj. term. pl. fem.
Canceradas, cancerosas. (cáncer; cranch; cangrejo)



CANT.
adv. Cuando, cuanto. (quantum; quant)



CANTAR.
V. XANTAR.
CANTÉS. v. Cantase.
CANTITAT. sust. c. Cantidad.
(Quantitas, quantitat)
CANYAR. Variante de “caminar”.
V. esta palabra.



(71)
Que ‘n éll fill se pogués canyar,
CAP.
sust. c. Caudillo, jefe, capitán, cabeza.

CAPARÓ.
sust. c. Capucha caperuza, cogulla.

CAPDELL.
V. CAPDEYL.



CAPDELL.
v. Guíe, dirija.

CAPDELLAR.
v. modo inf. Guiar, dirigir.

CAPDEYL.
sust. c. Dirección, guía, ovillo.



CAPERÓ.
V. CAPARÓ.
CAPTÉ. Gobierna. - Usado como recíproco: se
gobierna, se porta bien, procede bien.



CAPTENER.
sust. c. Buen trato, buen porte, buen aspecto.



CAPTENER.
v. Gobernar. - Usado como recíproco: gobernarse, portarse bien.



CAPTIVANT.
v. gerundio de "captivar. Cautivando.
CAR. Porque.
CAR.
adj. Caro, querido, estimado.



CAR.
adv. Caramente.



ÇARAGOÇÁ.
adj. Zaragozano. (de Çaragoça, Saragossa, Zaragoza)



CARÇERAT.
part. pas. de "carçerar". Encarcelado, sujeto,
aprisionado.



CARÇRE.
sust. c. Cárcel, prisión.



CARDENALAT.
sust. c. Cardenalato.
CARDENIL. sust. c. Cardenal.



CARESMA.
sust. c. Cuaresma.
CARNALITAT. sust. c. Carnalidad.



CARNER.
sust. c. Sepultura. - En sentido figurado, estómago, vientre. -
Aquel que umpl el carner: aquel que llena el estómago.
CARRERA.
sust. c. Camino. (carraria; carrer; calle)



CARTENER.
v. modo inf. Amar, querer, tener en mucho.



CARTENIR.
V. CARTENER.



CARTENGUT.
part. pas. de “cartener". Querido (caro), amado, tenido
en mucho.
CASCU, CASCUNA. Cada uno, cada una.
CASCUN. Cada
uno,
CASCUNAS PARTS. Cada una de las partes.



CAHUT.
v. gerundio de "caer". Cayendo.
(Es participio,
caído, cahút; el gerundio es caent, cahent
)



CASTEL.
sust. c. Castillo. (castell)



CASTEYL.
V. CASTEL.



CASTETAT.
sust. c. Castidad.



CASTICH.
sust. c. Castigo, corrección, lección, aviso. (castic, cástic)

CASTIGAMENT. V. CASTICH.
CAUSA. sust. c. Causa, cosa.



CAUSANT.
sust. c. Causante.



CAUSAT.
sust. c. Efecto.



CAUSAT.
part. pas. de “causar". Causado.
CAUT. V. CAHUT.



CAVAL.
V. CAVAYL.



CAVALCADA.
sust. c. Cabalgata. (cabalgada; ataque rápido con caballos)

CAVALCAR. v. modo inf. Cabalgar.
CAVALER. V. CAVAYLER.



CAVAYL.
sust. c. Caballo. (cavall)
CAVAYLER.
sust. c. Caballero.



CAUECH.
V. CAVECH.


CAVECH. adj. Palabra cuya significación
desconocemos. Tal vez equivalga a las castellanas caduco,
perecedero.

CECH, adj. Ciego.



CEL.
V. CEYL.



ÇEL.
sust. c. Celo. (zel)

CELA.
pron. Aquella.



CELAR.
v. modo inf. Celar, esconder, ocultar.



CELL.
V. CEYL.



CELLA.
pron. V. CELA.



ÇELLA.
sust. c. Silla de caballo.
CELLS. V. CEYLS.
ÇENSAT. palabra
cuya significación no conocemos. Quizás equivalga a limitado a los
sentidos. (Que tot lo bé qui es çensat. // sensato? censado?)



CENTÉ.
Centésimo.



CERCATS.
v. Buscáis, buscad. (también aparece sercar)



CERCLE.
sust. c. Círculo.



CERQUA.
v. Busca.
CERTÁ. adj. Cierto, seguro. (certero)
CERTENITAT.
sust. c. Certeza.
CERTES. adv. Ciertamente. (cert es : cierto
es
)



CÉS.
v. Cese.
CESTA. pron. Esta. (questa; aquesta; esta)
CESSAT.
part. pas. de “cessar”. Cesar, impedir. - Pogre haver fet molt
bé, e cessat molt de mal: pudiera haber hecho mucho bien, e impedido
mucho mal.
CEYL. pron. Aquel.
CEYLAS. pron. Aquellas.
CEYLS.
pron. Aquellos.
CHÁ. sust. c. Perro (canis, can, ca : cà :
)



CHARITAT.
sust. c. Caridad.
CHICHS. adj. pl. Pequeños. (chics; chicos,
chiquillos, chicuelos, etc)



CHRIST,
sust. p. Cristo.



CHRISTIÁ.
adj. Cristiano, cristiana.



CHRISTIANDAT.
sust. c. Cristiandad.



CINQUENA.
nombre numeral. Quinta.
CINTA. part. pas. de "ceñir".
Ceñida.
CLAM. sust. c. Clamor, súplica.



CLAM.
v. Clamo, clame; suplico, suplique.
CLAMAMENT. sust. c. Clamor,
súplica.
CLAMAR. v. modo inf. Pedir, implorar, clamar, suplicar.
(reclamar, etc)



CLAMOR.
sust. c. Clamor, súplica.



CLAMVOS.
Os suplico, os ruego.



CLAR.
adj. Claro.
CLARDAT. Claridad, luz, resplandor. (claredat,
claretat
)



CLAUSA.
v. Cierre. (clausura; closa)



CLEMENS.
sust. p. Clemente.



CLERECIA.
sust. c. Clerecía.



CLERGUE.
sust. c. Clérigo. - Li clergue: los clérigos. - Li clergue setglar;
los clérigos seglares. - Significa también: orden religiosa; p.e:
un tal clergue s‘ en fés: se estableciera de ello una orden
religiosa.



CLÍ.
adj. Inclinado, postrado.



CLUCHAT.
part. pas. de "cluchar”. Con los ojos tapados o cerrados.
(clucar un ull : guiñar un ojo)
CO. adv. Como. (com)
ÇO.
pron. Esto, lo, cuanto. - Per ço: para esto, para que, con motivo
de.



COBEEG.
Desee, codicie. (de cobdicia)



COBEJAMENT.
sust. c. Deseo, codicia y alguna vez abrigo.



COBETJAR.
v. modo inf. Desear, codiciar, cobijar.



COBEYTAT.
sust. c. Codicia, deseo.



COBEYTÓS.
adj. Deseoso, codicioso, avaro.
COBRAR. v. modo. inf. Recobrar,
cobrar, obtener.
COBRAT. part. pas. de "cobrar”. Recobrado
(recuperado), cobrado, obtenido.



COGITAMENT.
sust. c. Reflexión, pensamiento.



COGITANT.
v. gerundio de “cogitar". Pensando, reflexionando,
concibiendo.



COGITAR.
v. modo inf. Pensar, reflexionar, concebir. (cogito ergo sum)



COGITAT.
part. pas. de "cogitar". Pensado, reflexionado, concebido.

COL. Como el, como lo; cuando el, cuando lo.



COL.
v. Reverencia, venera, celebra, adora, honra.
CO ‘L. Como el,
como lo.



COLER.
v. modo inf. Reverenciar, venerar, celebrar, adorar, honrar.
COLLETA.
Colación, colecta, oración hecha colectivamente.



COLONES.
sust. c. pl. Columnas. (columnes)



COLP.
sust. c. Golpe. (se encuentra còlp, colp)

COLPA. sust. c.
Culpa. - Alguna vez golpe.



COLPABLE.
adj. Culpable.



COLPEJAR.
v. modo inf. Golpear, herir.
COLRE. V. COLER.
COLS. Como los.
(com los, com els)



COLTELL.
sust. c. Cuchillo.
COM. adv. Como, y otras veces cuando.



COMANDA.
v. Encargo, encomienda. (encomanar; comanar; pedido en un
restaurante
)



COMBATEDOR.
sust. c. Combatiente.



COMBATUT.
part. pas, de "combatre". Combatido.



COMENÇ.
sust. c. Principio, comienzo.



COMENÇ.
v. Empiezo, comienzo; empiece, comience.



COMENÇABLE.
adj. Lo que puede empezarse.



COMENÇA
'L. Empieza el.



COMENÇAMEN.
V. COMENÇAMENT.



COMENÇAMENT.
sust. c. Principio. - Generals començaments: principios
generales.
COMENÇAN. V. COMENÇANT.



COMENÇANT.
part. a. El que comienza.
COMENÇANT. v. gerundio de “començar”.
Empezando, comenzando.



COMENÇANÇA.
sust. c. Principio, comienzo. (COMENÇ, COMENÇAMENT)

COMENÇAR. v. modo inf. Empezar, comenzar.



COMENÇARETS.
v. Empezaréis.



COMENÇAT.
part. pas. de “començar”. Empezado, comenzado.



COMENÇEMENT.
V. COMENÇAMENT.
COMENCET. v. Empezó.



COMENCEY.
v. Empecé.



COMENS.
V. COMENÇ
COMIAT. sust. c. Permiso, licencia.
(despido)
COMINAL. Derivado de la palabra latina “comes”.
Compañero, compañeros; junto, juntos.
COMIT. sust. c. Cómitre.
(en una nave)
COMPANYA. sust. c. Compañía.



COMPANYÓ.
sust. c. Compañero.
COMPANYON. V. COMPAYNON.
COMPANYÓS.
sust. c. pl. Compañeros.



COMPARAMENT.
sust. c. Comparación.



COMPAYNYA.
V. COMPANYA.



COMPAYNON.
sust. c. Compañeros.



COMPILAT.
part. pas. de “compilar". Compuesto, reunido, compilado.



COMPLAER.
v. modo inf. Complacer.



COMPLANCH.
v. Duelo, conduelo. (plant, planct, planyir)



COMPLEXEN.
v. Llenan. (cumplen; compleixen; cumplixen)



COMPLIMEN.
V. COMPLIMENT.



COMPLIMENT.
sust. c. Cumplimiento, perfección.



COMPLIDAMENT.
adv. Cumplidamente, con perfección.



COMPLIR.
v. modo inf. Cumplir, llenar, perfeccionar.
COMPLIT. part. pas. de
“complir". Cumplido, llenado, perfeccionado.



COMPLIT.
adj. Lleno, perfecto.



COMPRENA.
v. Comprenda.



COMPRENENT.
part. a. El que comprende.
COMPRENENT. v. gerundio de “comprener”.
Comprendiendo.



COMPRENETS.
v. Comprendéis.



COMPTAR.
v. modo inf. Contar.



COMPTATS.
part. pas. pl. de "comptar”. Contados, referidos, relatados.



COMPTATS.
sust. c. pl. Condados. (de comite : comte; de computo : compte.

No aparece comptats con este significado en los textos de este
libro
)



COMPTE.
v. Cuenta.



COMPTE.
sust. c. Conde y otras veces cuenta. (Ramón Lull no usa compte
con p
)



COMPULSIÓ.
sust. c. Compulsión, fuerza que obliga a hacer alguna cosa.



COMUN.
adj. Común. (comú)



COMUNAMENT.
adj. Comunalmente.



COMUNITAT.
sust. c. Comunidad, comunión.



CON.
(com) Como, cuando.
CON. Que donde, que do
quiera.
CONCEBIMENT. sust. c. Concepción, idea,
pensamiento.
CONÇEBUT. part. pas. de "concebrer”.
Concebido.
CONCEL. sust. c. Consejo. (concell, consell;
consellar, aconsellar
)



CONÇELL.
V. CONCEL.
CONCELL. V. CONCEL.



CONCIRÓS.
adj. Pensativo, reflexivo (reflecsivo), meditabundo.



CONCLUIMENT.
sust. c. Conclusión.



CONCLUIR.
v. modo inf. Concluir.



CONCORDA.
v. Concuerda, acuerda, aviene.



CONCORDABLE.
adj. Concordable.
CONCORDAMENT. sust. c. El acto de acordar o de
concordar; acuerdo, concordancia. (concordia)



CONCORDANÇA.
sust. c. Concordancia.
CONCORDANT. v. gerundio de “concordar”.
Concordando.



CONCORDANT.
part. a. de “concordar”. El que concuerda. (es sustantivo, el
participio es concordat
)



CONCORDAR.
v. modo inf. Concordar, poner acorde, armonizar.



CONCORDAT.
part. pas. de “concordar”. Concordado.



CONDICIONAMENT.
sust. c. El acto de convenir una cosa con otra. (convenio)



CONDICIONAR.
v. modo inf. Convenir una cosa con otra.



CONDICIONAT.
part. pas. de “condicionar”. Condicionado, convenido.



CONECH.
v. Conoció.



CONEGRA.
v. Conociera. (coneguera; conegués)



CONEX.
v. Conoce. (coneix, pronunciado con u, cuneix)



CONEXENÇA.
sust. c. Conocimiento.



CONEXENSA.
V. CONEXENÇA.



CONEXÉN.
V. CONEXENT.



CONEXENT.
sust. c. Conocedor, el que conoce. (coneixent;
también gerundio
)
CONEXENT. adj. Agradecido.



CONFERM.
v. Confirmo, confirme.



CONFERMAT.
part. pas. de “confermar”. Confirmado.



CONFÉSME.
v. Confiésome. (me confieso).



CONFESSAMENT.
sust. c. Confesión.



CONFESSAN.
v. gerundio de “confessar”. Confesando. (confessant)



CONFÉSSES.
v. Confiésase. (
se confiesa; se confesse, “es
cunfessa”
)
CONFESSETS.
Confeséis. (
confesseu, confesséu, confeseu,
confeséu
)
CONFIANÇA.
sust. c. Confianza.



CONFIAMENT.
V. CONFIANÇA.



CONFIRMAMENT.
Confirmación.



CONFORT.
sust. c. Aliento, fortaleza, fuerza, ánimo.



CONFORTA.
v. Fortalece, anima. - Conforta ‘s: se conforta, se fortalece.



CONFORTADOR.
El que conforta o fortalece.



CONFORTAR.
v. modo inf. Fortalecer, confortar.



CONGELAMENS.
sust. c. pl. Congelaciones. (congelaments)



CONJUNCCIÓ.
sust. c. Junta, unión, conjunción.



CONJUNCIONAT.
part. pas. de "conjuncionar”. Juntado, unido. - Úsase a veces
como sustantivo, en cuyo caso equivale a la palabra CONJUNCCIÓ.



CONJUNTES.
adj. term. fem. pl. Unidas, conjuntas.



CONJUNTIVA.
adj. Conjuntiva.



CONJUNCTURA.
sust. c. Unión.



CONJUNY.
v. Une. (ajunta; ayunta)



CONORT.
sust. c. Consuelo. Me ‘n conort: me consuelo (de ello).
CONORTAR.
v. modo inf. Consolar.



CONORTAT.
part. pas. de "conortar". Consolado.



CONORTATS.
v. Consoláis. (conorteu, conortéu)



CONORTATS
VOS. Consolaos. (consoleutos, consoléutos; consoleuvos,
consoléuvos
)



CONQUERADA.
part. pas. de “conquerar". Conquistada.



CONQUERAR.
V. CONQUERIR.



CONQUERENT.
v. gerundio de "conquerir”. Conquistando.
CONQUERER. V.
CONQUERIR.



CONQUERIMENT.
sust. c. Conquista.



CONQUERIR.
v. modo inf. Conquistar.



CONQUERÓS.
sust. c. Conquistador. (Iavmes I lo conqueridor)



CONQUERRÁ.
V. Conquistará.



CONQUES.
part. pas. de "conquerir”. Conquistado.



CONSEL.
V. CONCEL.
CONSELL. V. CONCEL.
CONSELL. v. Aconsejo,
aconseje.
CONSELLADOR. sust. c. El que aconseja. (conseller,
conceller
)
CONSELLAR. v. modo inf. Aconsejar.



CONSELLAT.
part. pas. de “consellar”. Aconsejado.



CONSELLER.
sust. c. Consejero.



CONSEQUENS.
sust. c. pl. Consiguientes.



CONSEYL.
sust. c. Consejo.



CONSEYL.
v. Aconsejo.



CONSEYLA.
v. Aconseja. - Conseylalí : aconséjale. (le aconseja)



CONSEYLANTE.
Aconsejándote.



CONSEYLANTLI.
v. Aconsejándole.



CONSEYLAR.
v. modo inf. Aconsejar.



CONSEYLA
‘T. Te aconseja.



CONSILI.
sust. c. Concilio. (concili)



CONSINT.
v. Consiente.



CONSINTRÁ.
v. Consentirá.



CONSIR.
v. Considere, reflexione; considero, reflexiono. - A veces
considerar.
CONSIR. sust. c. Consideración, pensamiento,
reflexión.
CONSIRÁ. v. Consideró.
CONSIRADA. part. pas. de
“consirar”. term. fem. Considerada.
CONSIRAN. V. CONSIRANT.



CONSIRANT.
v. gerundio de “consirar”. Considerando.
CONSIRAR. v. modo
inf. Considerar, reflexionar.
CONSIRAT. part. pas. de “consirar”.
Considerado, pensado, reflexionado.
CONSIRON. v.
Consideran.
CONSIRÓS. V. CONCIRÓS.
CONSIRS. v.
Consideres.
CONSIURAR. V. CONSIRAR.



CONSOLACIÓ.
sust. c. Consuelo, consolación.



CONSOLADOR.
sust. c. El que consuela.
CONSOLAMENT. sust. c. Consuelo.



CONSOLA
‘S. v. Se consoló. (consolá ‘s)



CONSOLATS.
v. Consoláis.
CONSTRENYA. v. Constreñía.



CONSTRENYEMENT.
sust. c. El acto de constreñir. (forzar a hacer; strenyer)



CONSTRET.
part. pas. de “constrenyer”. Constreñido. (forzado a hacer)



CONSUMA.
v. Consume.
CONSUMACIÓ. sust. c. Consunción,
consumación.
CONSUMAMENT. V. CONSUMACIÓ.



CONSUMATS.
part. pas. pl. de “consumar”. Consumidos, consumados.



CONTATS.
sust. c. pl. Condados. (igual que escribe con : com, contats :
comtats
)



CONTE.
sust. c. Cuento.
CONTÉ. v. Contiene.
CONTENCIÓ. sust. c.
Contienda, lucha, pelea, batalla.
CONTENGRA. v. Contuviera.
(continguere)
CONTENGUA.
v. Contenga.
(contingue)



CONTINENT.
adv. Desde luego.



CONTORN.
sust. c. Contorno.



CONTRADIT.
part. pas. de “contradir”. Contradicho.



CONTRADIT.
sust. c. Contradicción.



CONTRADITS.
v. Contradice, contradecís.
CONTRA ‘L. Contra el.
CONTRALIGAR.
v. modo inf. Entrelazar. - Las mans contraligar: entrelazar las
manos, o darse las manos.
CONTRAMINA. sust. c.
Contramina.
CONTRARIAJAMENT. sust. c. El acto de contrariar,
contradicción.
CONTRARIAMENT. sust. c. Contradicción.
(contrariamente)
CONTRARIAR. v. modo inf.
Contrariar.
CONTRARIETAT. sust. c. Contrariedad.
CONTRAST.
sust. c. Resistencia, lucha. (contraste)
CONTRASTANT. v.
gerundio de “contrastar”. Contrastando, resistiendo, luchando.
(contradiciendo)
CONTRASTAR.
v. modo inf. Contrastar, resistir, luchar.
CONTR‘ AYTAL. Contra
tal.
CONTR‘ EL. Contra el. (CONTR‘ ELA. Contra ella)

CONTR‘ ELS. Contra los.
CONTRESTAT. part. pas. de
“contrestar”. Contrastado, resistido.
CONTRIT. adj.
Contrito.
CONVENÇ. v. Convence.
CONVENGREN. v. Convinieran.
(convingueren, de convindre, avindre; avenir, convenir)

CONVERTENT. v. gerundio de “convertir”. Convirtiendo.

CONVERTIMENT. sust. c. Conversión.
CONVERTRIAN. v.
Convertirían.
CÓPULA. sust. c. Cópula.
COR. sust. c.
Corazón, coro. (còr, cór, cor)
CORAL. adj. Cordial,
íntimo, sincero.
CORATJE. sust. c. Coraje, valor, ánimo.
(coratge)



CORATJÓS.
adj. Valiente, valeroso.



CORETJADA.
adj. term. fem. Valerosa, esforzada.



CORONELL.
sust. c. Corona, círculo, cerco.



CORPORALITAT.
sust. c. Corporalidad.
CORREGIMENT. sust. c. Corrección.
CORRETZ.
v. Corred. (correu, corréu)



CORRIGIT.
part. pas. de “corrigir”. Corregido. (corregit)



CORROMPIMENT.
sust. c. Corrupción.



CORRUMP.
v. Corrompe. (corromp, corrom)
CORS. sust. c. Cuerpo,
curso, camino. (corpore, corporis, corps, corpus; cos, còs, cós)



CORSES.
sust. c. pl. Cuerpos. (còssos, cossos, cóssos)
COS. Como
es, como se. (co : com)



COS.
sust. c. V. CORS.
CO ‘S. Como es, como se.
ÇO ‘S. Esto es,
esto se.
COSÍ. sust. c. Primo, pariente; manjar, plato, vianda.
(“cusí”)



COSIR.
v. modo inf. Coser. (“cusí”)



COSTANÇA.
sust. c. Constancia. (También nombre propio)



COSTRENY.
v. Constriñe.



COSTRENYEN.
v. Constriñen.



COSTRET.
part. pas. de “costrenyer”. Constreñido. (estrenyer, strenyer
: apretar
)



COSTREYNIMENT.
sust. c. El acto de constreñir. (constricción; constrenyiment)



COSTUMAT.
part. pas. de “costumar”. Acostumbrado.



CO
‘T. Como te.
ÇO ‘US. Esto os.



COUS.
Como os.
COVÉ. v. Conviene. (convé; convindre; convenir)



COVEDRÁ.
v. Convendrá.
COVEN. v. Conviene.
COVENCH. v.
Convino.
COVENEN. v. Convienen.
COVENGRA. v. Conviniera.



COVENRÁ.
V. COVEDRÁ.



COVENRAT.
Te convendrá.
COVENS. V. COVÉ.



COVET.
v. Te conviene.
COVINENSA. sust. c. Convenio, trato, convención,
conveniencia. (covinença)



COVINENT.
adj. Conveniente.



COYL.
sust. c. Collado. (coll)



CRAN.
Palabra cuya equivalencia desconocemos. Quizás significa lo mismo
que CRAS.
(el mismo verso se encuentra con cran y cras; “Cras
veyrem si serán bò”, después encontramos “cras veyrem quals
son primers”; concuerda el significado siguiente:)



CRAS.
adv. Pronto, presto.
CRE. v. Cree, creo. (ell creu, yo - jo
crec
)
CREABILITAT. sust. c. La cualidad o circunstancia de ser
creable.
CREADOR. sust. c. Criador. (creador; De mon fill
glorios qui es son creador?
)
CREAMENT. sust. c. Creación.



CREATS.
part. pas. pl. de "crear”. Creados.
CREATURA. sust. c.
Criatura.
CREATZ. V. CREATS.



CREAYRE.
V. CREADOR.
CREBANT. sust. c. Caída, choque, sacudida.
CREEN.
v. Creen. (creuen)
CREENT. sust. c. Creyente.



CREENÇA.
sust. c. Creencia.



CREER.
v. modo inf. Creer.



CREES.
v. Creas.
CREIXARÁ. v. Crecerá.
CREMAMENT. El acto de
quemar o arder.



CREON.
v. Creen.
CRESA. v. Crea.
CRESEGUT. V. CRESUT.



CRESET.
v. Crió.



CRESTIÁ.
sust. c. Cristiano. (christia, christiá, christiá, cristià,
cristiá
)



CRESTIAN.
V. CRESTIÁ.
CRESUT. part. pas. de "creer". Creído.



CREU.
v. Creo, cree.
CREUTZ. part. pas. pl. de "creer".
Creídos. (creguts)



CREXERÁ
‘T. Te crecerá.



CREY.
v. Creo. (crec, crech)
CREYATS. v. Creáis.
CREYRÁ.
Creerá.



CREYUT.
V. CRESUT.



CRICH.
Vocablo que encontramos en una variante y que aún hoy día es de
algún uso. Actualmente equivale a la palabra castellana
avaro.
CRITZ. sust. c. Gritos.
CROTS. V. CROTZ.



CROTZ.
sust. c. Cruz.



CROYAMENT.
adv. Vilmente, con maldad, villanamente, con deshonra.



CRUELTAT.
sust c. Crueldad.



CUIDEN.
v. Piensan, procuran. (cuita; cuitar, cuytar)



CULLYR.
v. modo inf. Cojer. (cullir; recoger, la uva, la cosecha :
cullita, cullida
)



CUMUNA.
adj. Común. (femenino comuna; masculino comú)
CURA. sust.
Cuidado, solicitud, diligencia, inquietud, zozobra.
CURANT. v.
gerundio de “curar”. Curando, poniendo cuidado.
CURAR. v.
modo inf. Curar, poner cuidado.
CUSÍ. V. COSÍ. (la o
pronunciada u es muy común
)
CUSINA. sust. c. Prima,
parienta.
CUSTUMA. sust. c. Costumbre.
CUVINENT.
Conveniente.
CUVINENTMENT. adv. Convenientemente.
CUYDAR. v.
Creer, pensar, imaginar, proyectar.



CUYR.
sust. c. Pellejo, cuero. (cuir)



CUYT.
v. Creo, pienso, imagino.
CUYTA. sust. c. Prisa.



CUYTAMNOS.
v. Apresurámonos (nos apresuramos), nos dimos prisa.
CUYTAR.
v. modo inf. Apresurar, dar prisa.
CUYTAS. v. Apresuras, das
prisa.
CUYTAT. part. pas. de “cuytar”. Cuitado,
apresurado.
CUYTATZ. v. Apresuraos.
CUYTEMNOS. v.
Apresurémonos, démonos prisa y alguna vez apresurámonos.