Mostrando las entradas para la consulta Muntesia ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Muntesia ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

jueves, 5 de marzo de 2020

CXLII, reg 1911, fol 47, 14 julio 1395

CXLII. 

Reg. n° 1911, fól. 47. 14 jul. 1395.

Juan I de Aragón

Nos Johannes Dei gratia rex Aragonum etc. Oblatis nobis reverenter pro parte episcopi et capituli Barchinone episcopi et capituli Vicensis abbatis monasterii de Stagno et universitatis civitatis Barchinone
ac universitatis ville Modiliani (Moya, Moyá, Moiá, Moià) et quorundam aliorum quibusdam capitulis
super unione seu agregacione fienda de certis locis universitatibus et singularibus personis sacramentalis
Vallensis confectis hujusmodi seriei.
- Com antigament a feeltat del senyor rey qui es cap de la cosa publica et
a conservacio et bon stament daquella fos
atrobat et ordonat sagramental en Valles
en Lobregat en lo Maresma lo
regiment del qual se pertany a la Sgleya et a la ciutat de Barchinona segons ordinacio daquell lo
qual per malicia del temps qui tot dia indueix novells
fets hauria mester reparacio et creximent: per ço
a augmentar lo dit sagramental et posar en defensio les
persones et bens daquelles dels quals dejus es feta
mencio son fetes les ordinacions dejus scrites
per part de la esgleya de Barchinona de la esgleya de Vich
et del monastir del Estany et de la ciutat de Barchinona
et de la vila de Moya supplicants humilment los bisbes
et capitols de Barchinona et de Vich et labat et
convent del monastir del Estany et les universitats de
Barchinona et de Moya a la magnificencia reyal
que aquelles vulla aprovar stablir ordenar e confirmar
emper tots temps duradoras. Primerament que tots los
homens reyalenchs ço es que sien homens
propris o aloers del senyor rey o de la senyora reyna
poblats ara o en sdevenidor dins la vegueria de Barchinona
et de Valles et parroquies et termens en aquella
constituits los quals ja per ordinacio del sagramental sien
en aquell confirmats e tots los homens realenchs ço
es que sien homens propris o aloers del senyor
rey o de la senyora reyna poblats ara o en sdevenidor
dins les vegueries Dosona et de Bages et dins la vila batlia
et sotsvegueria de Moya et de qualsevol parroquies et
lochs dins aquelles constituits sien units sis
volran al dit sagramental o a la defensio daquell. Item
com mossen lo bisbe et capitol de Vich et mossen
labat del Estany et son covent hajen
alguns locs et homens dins les dites vegueries de
Osona et de Bages et en les dites batlia et sotsvegueria
de Moya: los dits mossenyer de Vich et
son capitol los dits mossen labat
del Estany et son convent de present meten
los lurs homens que han dins los
dits locs et parroquies et termens en lo dit
sagramental: et totes persones ecclesiastiques et ciutadans et homens
de vila qui hajen o hauran homens dins les dites
vegueries et sotsvegueria et batlia et
parroquies et termens daquelles puixen metre
lurs homens en lo dit sagramental: pero com los
hi metran hajen aço a fer denant los
sobreposats del dit sagramental qui hajen poder de
reebrelos: et que per general ordinacio de mossen lo
bisbe et capitol de Barchinona et de mossen lo
bisbe et capitol de Vich et de mossen labat
et convent del Estany tots los preberes
poblats et quis poblaran dins les dites viles lochs et
parroquias et termens se alegren es
puixen alegrar de la defensio del dit sagramental et
contribuesquen primariament en les despeses ques faran
per lo dit sagramental ço es en aquelles et en ço
que per los dits sobreposats sera ordonat. Item que si
alscuns homens seran poblats ins les dites vegueries
de Barchinona et de Valles Dosona et de Bages
et vila sotsvegueria et batlia de Moya et lochs
et parroquies et termens daquelles et no seran del dit
sagramental ne de la regla o obediencia de aquell et
contra aquells sera feta alguna injuria damnatge o offensa per
qualsevol persona: que per be ques meta so a
sagramental algun del dit sagramental noy sia tengut de
exir ne de fer res qui pertanga al dit
sagramental en favor dels damnificats o injuriats: ans
si per aytal cas se met so encontinent
aquells del sagramental com sapien aço sen deguen
tornar et no curarse de seguir ne de perseguir lo
injuriador o dampnificador encara quel poguessen
pendre en virtut del dit sagramental com no sia cosa convinent
que aquells qui no volran esser del carrech del
dit sagramental se alegren del profit daquell: et axi
mateix los del sagramental no sien tenguts ne
degen exir ne defendre los homens de
barons cavallers ne de persones generoses ans si per aytals
se metra so a sagramental encontinent com ho
sabran hajen desamparar lo dit so et nos
curen daquell en virtut del dit sagramental: pero per aço
no sia tolt quel dit sagramental no haje
loch en los caminans et viandans. Item
que tots los homens dins les dites viles castells lochs
et parroquies et mases habitants et habitadors axi del
sagramental vell com novell hagen a tenir armes
ço es saber ballesta ab deu tretes et ab
son arreu o almenys spasa o lança et
escut en manera que si lo dit so sera mes tots ensemps
se defenen et seguesquen los malfeytors
et bandajats et gitats de pau et de treua del
senyor rey segons ordinacio del dit sagramental: e si algun
del dits homens qui aquell so oira o sabra no exira
al dit so pach cascuna vegada per pena deu
sous. Item que en cascuna de les viles castells et
lochs et parroquies davant dites del dit sagramental sien
elegits capitans segons la ordinacio del sagramental
vell e us daquell quis muden de dos en dos anys:
pero que sien elets per los sobreposats dejus
scrits o per aquells qui ells ordonaran et en aquell
nombre que a ells sera vist faedor los quals capitans
com elets seran se curen cascun en sa
capitania que los homens hajen les dites armes et
tinguen peno et corn et en altra manera se
procuren ques façen totes aquelles coses que a fer
se han per los homens del sagramental demunt dit: et que com
los dits capitans seran elets vinguen jurar en
poder dels dits sobreposats de tenir complir e servar
les ordinacions del dit sagramental axi com ja per
usança del sagramental vell es acostumat de fer. Item que la
gent del dit sagramental et qualsevol daquells
enseguesquen segons dit es los malfeytors et
injuriadors bandejats et gitats de pau et de treua
et aquells prenguen: empero si la gent del dit
sagramental o capitans o alguns daquells prenien alguns
dels dits injuriadors et malfeytors bandajats e gitats
de pau et de treua que nols puixen dar a
manleuta ans los meten en mans daquell
batle o senyor de qui seria la jurisdiccio del loch o
parroquia on seria fet lo mal o daquell a quis
pertanyeria punidor per aquell: pero si bandajats o
gitats de pau et de treua eren quels meten
en poder del veguer de Barchinona o daquell official
quels hauria bandajats o gitats de pau et de
treua: declarat que la gent del dit sagramental haje
estar a manament et ordinacio dels capitans et los dits
capitans puixen manar e ordonar a la dita gent fins
que aquell senyor o official a quis pertanga hi
sia e tot hom haja star a manament et ordinacio
daquell. Item si fugents los malfeytors o
injuriadors bandejats o gitats de pau e de treua se
reculliran en algun castell vila o loch o casa o altre
fortalesa de Cathalunya et lo dit so sera
continuat et seguit: que com als veguers batles et sotsveguers
et capitans qui aqui seran segons que a cascun dells se
pertanyera parra ques deja fer: quels
dits officials requiren publicament davant molts
qualque tinga o administra lo dit loch
quels liure sens empatx los dits
malfeytors o injuriadors: e si aquell regent o
tinent lo dit loch diu que no son aqui
que haja encontinent dar escorcoll de
aquell loch als dits officials al qual escorcoll
entre en aquell nombre et forma ordonats en lantich
sagramental: et si lo dit escorcoll lus era
denegat dilatat o resistencia feta o altre contrast en aquests
cases si la dita gent del dit sagramental talara o
damnificara o fara algun mal o injuria al malfeytor o
malfeytors o al senyor o senyors et homens del loch
o lochs on lo malfeytor o malfeytors se
serien recullits o dels quals escorcoll seria denegat
donar o a altres qui los dits malfeytor o malfeytors
defendrien no sien tenguts del mal que facen
civilment ne criminal nin puxe esser inquirit:
empero si la gent del dit sagramental contra la dita forma
talava o dampnificava que pagassen la tala
plenerament ab adveracio de sagrament dels damnificats
taxacio de jutge procedent et no resmenys pagassen per
pena atretant de la qual fos la meytat dels
dampnificats et laltre meytat del senyor rey.
Item que pus quel veguer o batle de
Barchinona o veguer Dosona o de Bages o
batle o sotsveguer de Moya ço es cascun
en sa jurisdiccio fossen atteses al dit so
tot hom del dit sagramental haja star a manament et
ordinacio daquells. Item si los dits veguers batles
et sotsveguer et capitans quis seran manaran o
requerran algun o alguns del dit sagramental que acompanyen
et menen algun pres en algun loch: que aquell o
aquells qui seran requests o a qui sera manat hajen aço
fer sots pena de C solidos per cascuna vegada de
la qual si sera comesa haura loficial de la jurisdiccio
del qual sera lo inobedient la quarta part et los
sobreposats laltre quarta part et lo senyor rey las
restants parts: et si aquell o aquells qui preses seran tenen
armes que aquelles armes si deuen esser perdudes als presoners sien
dels capitans qui preses les hauran: et si son preses per los
dits officials reyals que sien dels dits
officials axi que per lo dit senyor rey ne
officials seus no puxe esser feta questio. Item per ço
com los capitans han major carrech per lur
offici que no han los altres del dit sagramental quels
dits capitans durant llur offici puixen portar
per defensio lur armes vedades per tot lo principat de
Cathalunya: et si lo senyor rey o sos succehidors
o officials lurs fahien revocacio o inhibicio de portar
les dites armes en general que aquella revocacio o inhibicio no
comprenga la present licencia si donchs daquesta
nos fahia plenera et expressa mencio. Item que sis
allegave os denunciave quel dit sagramental vell
e novell o alguns singulars daquell haguessen errat o
delenquit en la forma del dit sagramental o execucio daquell
que aço se haje a conexer determenar e
exeguir per lo veguer de Barchinona ab et
de consell dels advocats ordinaris del consell (pone
censell, más abajo consell) de la dita ciutat et no sens
ells: axi que governador procurador general ne
lochtinent del senyor rey ne altre qualsevol
official del dit senyor ne encara altre qualsevol persona de
qui fos la jurisdiccio ordinaria dels delats nos
puixen de res dallo entrametre en alguna manera:
pero si lo senyor rey en sa propria persona daço
entrametres o conexer volra que ho puixe
fer ell personalment present en Barchinona o dins les
dites vegueries batlies et sotsvegueria ab
et de consell dels dits advocats ordinaris del dit consell
de Barchinona et no en altre manera: et en tot cas la
denunciacio instancia et perseguiment del dit
sagramental et dels singulars daquell se haja a fer per
part privada mostrant propri interes et no per fiscal ne
persona de la tresoreria del senyor rey ne de la
senyora reyna ne per official e officials
lurs ne per altre qualsevol persona: la qual
part instant o denunciant abans que a res sia procehit
haje assegurar idoneament als delats les messions
del plet: en altre manera que la denunciacio o
instancia ces et no haja loch: et per
semblant los delats o accussats asseguren a la
part demanant les messions del plet: en altre
manera que la denunciacio o instancia ces et no haja loch: et
per semblant los delats o accussats asseguren a
la part demanant les messions del dit plet per ço
que agualtat sia en aço observada. Item que
aquells del dit sagramental tambe en general com en special
puixen fer talles entre si ab sabuda et
expres consentiment dels bisbe et capitol et consellers
de Barchinona et dels bisbe et capitol de Vich
et dels sindichs de Moya per fer despeses necessaries
en los afers del dit sagramental axi per salaris
de advocats o sobreposats o descrivans o en altre
manera per qualsevol cosa qui davall del dit sagramental o per afers
e bon estament daquell: e los sobreposats del
sagramental vell puixen fer ab sabuda et
consentiment dels dits bisbe et capitol e consellers
de Barchinona les dites talles en lo sagramental
vell: et los sobreposats del sagramental novell
puixen ab consentiment dels dits bisbe et
capitol de Vich et sindich de Moya fer
atretal en lo lur sagramental. Item que per ço
quel dit sagramental haja millor regiment tots anys
sien elets tres sobreposats ço es un per lo
consell de Barchinona et un altre per lo bisbe et
capitol de Barchinona axi com ja es acostumat
los quals regesquen lo sagramental antich
de la vegueria de Barchinona et de Valles et sia
elet un altre sobreposat qui regesca lo
sagramental novell lo qual a la un any sia
elet per la vegueria de Moya al altre per mossen lo
bisbe et capitol de Vich et altre per mossen
labat e convent del Estany. Item que lo senyor rey
o sos officials no puixen manar axi com no poden
en ost o cavalcada los homens del dit
sagramental com aquell sagramental sia novella servitut
a ells voluntariament imposada per ço que mils se
defenen: mas lo dit senyor rey haja
ost et cavalcada et altres coses en sos
homens et en los altres segons que havia abans de la
dita ordinacio del dit sagramental et segons dret comu et
constitucions generals de Cathalunya et usatges
de Barchinona axi que per aquestes coses en sos
drets segons dit es alguna cosa no sia innovada ne
mudada ne encare tolta sino en tant com
dessus es expressat. Item que de les penes quis
cometran per aquells del sagramental si no tendran les armes
demunt ordonades o si no estaran a manament dels dits capitans
o si no exiran al dit so sien fetes quatre parts
eguals la una de les quals sie dels senyors de
qui sera aquell qui cometra la dita pena e laltre dels dits
sobreposats et laltre dels capitans sots regiment dels
quals seran los qui cometran les dites penes et laltre
restant del senyor rey et que daquelles parts de les
dites penes hajen a fer execucio prompta breument et
sens plet los dits senyors daquell o
daquells qui cometran les dites penes: et si los
dits senyors dels dits homens o algun dells no volien
fer la dita execucio o hi eren negligents o tardans: que dada
a ells per los dits sobreposats fadiga de deu dies los
dits sobreposats puixen et hajen a fer la dita
execucio de les dites penes complidament: empero sia
entes quels dits sobreposats puixen fer lexa de
les dites penes sis volran a lur volentat en cas
que a ells vinga la execucio de les dites penes. Item quels
sobreposats del dit sagramental vajen visitar aquell
sagramental de temps en temps axi com los parra
ço es lo sobreposat ordonat per lo bisbe
et capitol de Barchinona ab volentat et
sabuda del bisbe et capitol de Barchinona
et lo sobreposat ordonat per lo consell de
Barchinona ab volentat et sabuda dels
consellers de Barchinona et lo sobreposat del
sagramental novell ab volentat et sabuda
de mossen lo bisbe et capitol de Vich et del
abat del Estany et dels promens o
jurats de la vila de Moya: los quals sobreposats
cercants lo dit sagramental regoneguen si los
homens estan axi com deuen et quey admeten
aquells qui de nou si volran metre et altres
coses facen que sien bones et profitoses al ben publich
daquell. Item es entes que la forma antiga o formes antigues e
la ordinacio et usança del dit sagramental antich
sien et romanguen a la un sagramental et altre en lur
plena força et valor si no aytant com los presents
capitols et ordinacions deroguen e poden derogar
a aquelles.
- Et visis recognitis et examinatis ad plenum dictis
capitulis et contentis in eis quia cognoscimus et videmus ea
cedere in ampliacionem et augmentum ac bonum statum dicti
sacramentalis et defensionem omnium et singulorum dicti
sacramentalis ac in utilitatem et statum pacificum non solum dicti
sacramentalis sed etiam tocius reipublice Cathalonie
principatus: tenore presentis carte nostre seu privilegii
cunctis temporibus duraturi per nos et omnes heredes et successores
nostros capitula ipsa et quodlibet eorum ac ordinationes in eis et
quolibet eorum expressas acceptamus approbamus concedimus laudamus
firmamus auctorizamus ac etiam confirmamus sic quod de cetero per nos
et successores nostros ac per omnes officiales et subditos nostros et
eorum presentes pariter et futuros prout ad unumquemque eorum
expectare poterit tam in judicio quam extra judicium habeant
observari. Et liceat omnibus et singulis quibus hec juxta formam
premissorum capitulorum per nos conceduntur tam officialibus quam
aliis cujusvis condicionis preheminencie seu status capitulis et
ordinationibus ipsis et quolibet eorum uti cunctis temporibus licite
et impune: nos enim de certa sciencia promittimus et convenimus in
nostra regia bona fide quod dicta capitula seu
ordinationes non revocabimus nec impugnabimus nec earum usum
seu exercicium directe vel indirecte impediemus nec litteras seu
provisiones contrarias concedemus nec aliquid aliud faciemus quod in
derogationem eorum vel alicujus eorum valeat retorquere: et si forsan
quavis causa voluntaria vel necessaria per oblivionem vel
importunitatem aut alias de certa sciencia contrarium fieret illud
nunc pro tunc revocamus et viribus penitus vacuamus carereque volumus
et decernimus penitus robore et valore. Mandantes per eandem expresse
et de certa sciencia gubernatori nostro generali necnon
gubernatori Cathalonie ac universis et singulis aliis
officialibus et subditis nostris presentibus et futuris dictorumque
officialium loca tenentibus quatenus capitula et ordinationes
ipsas et quodlibet eorum firmiter teneant et observent ac teneri et
observari faciant et non contraveniant nec aliquem contravenire
permitant aliqua ratione seu causa. Quicumque autem ausu ductus
temerario contra premissa vel eorum aliquod facere vel venire
presumpserit iram et indignacionem nostram ac penam mille
morabatinorum auri nostro erario applicandorum se noverit
absque aliquo remedio incursurum dampno et injuria illatis primittus
et plenarie restitutis. in cujus rei testimonium hanc fieri et
sigillo magestatis nostre in pendenti jussimus comuniri. Data
Barchinone quartadecima die julii anno a nativitate Domini
millessimo trecentessimo nonagessimo quinto regnique
nostri nono. - Aymonus Dalmacii. - Sig+num Johannis Dei
gratia regis Aragonum etc. - Rex Johannes. - Testes
sunt frater Franciscus Marchi magister ordinis milicie beate
Marie de Muntesia Jaufredus vicecomes de Rupebertino
Raimundus Alamani de Cervilione Aymericus de Scintillis
Rogerius de Montecatheno milites. - Sig+num mei Bonanati
Egidii predicti domini regis scriptoris qui de ejus mandato
hec scribi feci et clausi cum raso et correcto in lineis III quals
dejus es feta mencio son fetes les ordinacions dejus
scrites per part de la esgleya de Barchinona
de la esgleya de Vich et del monastir del
Estany et de la ciutat de Barchinona et: et X qualsevol
persona que per be ques meta so a sagramental
algun del dit sagramental noy sia tengut dexir ne
de fer res quis pertanga al dit sagramental: et XXXII
que aquells del dit sagramental tambe en general com en
special puixen fer talles entre si ab
sabuda et expres consentiment dels bisbe
et capitol et consellers de Barchinona et
dels bisbe et capitol de Vich et dels sindichs
de Moya per fer despeses necessaries en los afers
del dit sagramental: et XXXIII o per afers et bon
estament daquell o los sobreposats del sagramental vell
puixen fer ab sabuda et consentiment dels
dits bisbe et capitol et consellers de Barchinona
les dites talles en lo sagramental vell et los
sobreposats del sagramental novell puixen ab
consentiment dels dits capitol de Vich et sindichs
de Moya fer: et XXXIII atre tal en lo lur
sagramental Item que per ço quel dit sagramental hage
millor regiment: et XXXV cials: et XL de Barchinona: et
XLI lo bisbe et capitol de Vich. -
Dominus rex presente Nicolao Moratonis locumtenente
thesaurarii mandavit michi Bonanato Egidii. - Vidit eam dictus
locumtenens thesaurarii. - Idem.

 
reipublice Cathalonie principatus, república Principat de Catalunya

cxliii-reg-2234-fol-71-1-mayo-1398

CXXXVIII, reg. 1904, fol 170, 11 enero 1393, regni Valencie

CXXXVIII.
Reg. n. 1904, fól. 170. 11 ene. 1393.

In nomine Dei eterni. Pateat universis quod nos Johannes Dei gratia rex Aragonum et cetera quoniam per sindicos universitatum civitatum et villarum atque locorum regiorum regni Valencie coram nobis in nostro regali ipsius civitatis Valentie pro prestando nobis ut novo regi eorum ut est moris juramento fidelitatis personaliter constitutos fuit ante ipsam prestacionem juramenti fidelitatis nobis humiliter supplicatum ut privilegium infrascriptum quod in regalis corone conservationis augmentum et totius rei publice fulcimentum illustrissimus dominus Jacobus clare memorie rex Aragonum proavus noster ediderat laudare et confirmare juramento medio dignaremur: quia etiam nos cupimus dicti domini regis Jacobi proavi necnon serenissimorum dominorum Alfonsi avi et Petri genitoris nostrorum gloriose memorie regum Aragonum qui ipsum privilegium in curiis generalibus quas uterque ipsorum regnicolis dicti regni Valencie in principio sui novi dominii celebravit laudaverunt et interveniente juramento etiam confirmarunt vestigia laudabilia imitari: quia demum ad observationem privilegii memorati cum ipsum ad maximum comodum et utilitatem nostri regalis dominii cedat notorie Nos et nostri successores teneamur cujus privilegii series sic se habet:
- In nomine Domini amen. Noverint universi quod nos Jacobus Dei gratia rex Aragonis Valencie Sardinie et Corsice ac comes Barchinone considerantes quod juxta veritatis eloquium in evangelio recitatum omne regnum in se divisum desolabitur quodque quodlibet regnum debet esse unitum et indivisum ut virtus plurium unita sit forcior et validior ad tenendam justiciam sine qua omnis terra perit et habitatores ejus et plurium etiam viribus conflatis in unum majori potencia deffensio plenius agitur ac fulcitur et publica res adversus hostiles incursus fortifficatur uberius et salvatur et quod divisio regnorum Aragonie et Valencie ac comitatus Barchinone que Dei providencia obtinemus jam preteritis temporibus a nostris progenitoribus attemptata nimium paravit et induxit scandalum: volentes super hoc et dignitati regali et subditorum nostrorum utilitati ut regio bono congruit officio providere et indempnitati prospicere eorundem: per presentis provisionis nostre paginam perpetuo et inviolabili robore duraturam ex certa sciencia et spontanea voluntate statuimus ordinamus atque sanccimus quod predicta regna nostra Aragonis et Valentie ac comitatus Barchinone cum directo dominio et aliis quibuscumque universis juribus que ad nos spectant vel possunt ulterius spectare in regno Majorice et insulis ei adjacentibus et in comitatibus Rossilionis Ceritanie et Confluentis et Vallespirii et in vicecomitatibus Omeladesii et Carladesii sint et maneant perpetuo unita et unum ac sub uno solo eodemque domino atque dominio perseverent nec aliquid vel aliqua ex eis ab alio vel ab aliis separentur: ita quod quicumque sit rex Aragonis idem etiam sit rex regni Valencie et comes Barchinone sic quod nos vel aliquis heres seu successor noster vel nostrorum in testamento vel alia qualibet ultima voluntate aut donatione vel alia ordinatione inter vivos aut aliqua alia dispositione nunquam dividamus seu separemus nec dividi seu separari faciamus consenciamus aut permittamus regna predicta et comitatum in se aut a se vel etiam inter se videlicet regnum Aragonie non dividemus seu separabimus in se nec etiam a regno Valencie et comitatu Barchinone nec regnum Valencie dividemus vel separabimus in se nec etiam a regno Aragonis et comitatu Barchinone neque dictum comitatum Barchinone dividemus vel separabimus in se nec etiam a dictis regnis Aragonie et Valencie: et si quid contra predicta vel aliqua predictorum per nos vel nostros fuerit attemptatum illud ex nunc decernimus irritum et inane. Declarantes tamen quod nos et ipsi possimus donare seu dimittere castrum vel castra locum vel loca seu hereditamenta filiis nostris vel ipsorum aut aliis personis ut nobis et eis videbitur unitate predictorum regnorum et comitatus semper stabili et indivisa manente. Et affectantes hujusmodi statutum ordinationem et sanccionem ac provisionem nostram inconcusse et irrefragabiliter perpetuis temporibus observari juramus per nos et nostros solemniter per Deum et crucem domini nostri Jesu-Christi ac ejus sancta quatuor evangelia manibus nostris corporaliter tacta predicta omnia et singula ut superius dicta sunt et distincta tenere complere et inviolabiliter observare et observari facere ac teneri et nunquam in aliquo contravenire aliquo jure causa vel ratione: inhibentes expresse sub interminacione divini judicii ac divine maledictionis et nostre heredi nostro universali quicumque pro tempore fuerit et aliis subsequenter successuris in dictis regnis et comitatu ut observando incorruptibiliter omnia et singula supradicta contra ea vel aliquid eorum non veniant vel attemptent aut fieri consenciant vel permittant dicto verbo vel facto seu alio quovis modo. Et ut omnia predicta et singula tenacius observentur statuimus sanccimus et ordinamus quod quilibet heres et successor noster et nostrorum in predictis regnis et comitatu unus post alium successive tempore sui novi dominii seu nove successionis vel etiam si antea jurari haberent antequam prelati richi homines mesnaderii milites cives et burgenses et homines villarum seu aliqui alii de predictis regnis et comitatu sibi faciant seu prestent juramentum fidelitatis vel sibi in aliquo respondeant et antequam aliquis ex predictis requisitus expresse vel non requisitus sibi faciat vel facere teneatur homagium vel aliquam recognitionem ratione feudorum seu qualibet alia ratione ipse heres vel successor nostri et nostrorum in predictis regnis et comitatu quicumque pro tempore fuerit per se et suos laudet confirmet et approbet ac publice juret presens statutum ordinationem sanccionem et provisionem nostram et usquequo ipsam laudationem confirmacionem et approbacionem predictorum omnium et singulorum fecerit et juramentum pro ipsis observandis prestiterit cum publico instrumento prenominati vel aliqui ex eis non teneantur ei in aliquo respondere: et si per aliquem cujuscumque condicionis vel status existeret pro predictis vel aliquo predictorum sacramentum fidelitatis vel homagium seu alia quevis obligatio facta esset antequam predicta ut est dictum laudata approbata et jurata essent per novum quemvis dominum heredem et successorem ut premittitur non valerent et pro non factis penitus haberentur. Hec autem etiam predictis omnibus et singulis prelatis richis hominibus mesnaderiis militibus civibus burgensibus hominibus villarum et aliis quibuslibet subditis nostris dictorum regnorum et comitatus presentibus et futuris servanda tenenda atque complenda imponimus et injungimus sub debito naturalitatis et sub fide homagio et fidelitate ac juramento quibus nobis astricti existunt. In quorum omnium testimonium ad memoriam sempiternam presens scriptum nostrum fieri mandavimus bulle nostre plumbee munimine comunitum de quo quatuor consimilia scribi jussimus unum tenendum in archivo nostro aliud pro universitate regni Aragonie tenendum per juratos et probos homines civitatis Cesarauguste aliud pro universitate regni Valencie tenendum per juratos et probos homines civitatis Valencie et aliud pro universitate Catalonie tenendum per consiliarios et probos homines civitatis Barchinone.
Datum Terrachone nonodecimo kalendas januarii anno Domini M° CCC° XIX. - Signum + Jacobi Dei gratia regis Aragonis Valentie Sardinie et Corsice ac comitis Barchinone predicti qui hec firmamus concedimus et juramus. - Testes sunt qui presentes fuerunt infans Johannes domini regis filius ac cancellarius ac electus toletanensis Eximinus Terrachone archiepiscopus Berengarius Vicensis episcopus frater Raymundus de Empuriis prior ordinis Hospitalis in Cathalonia frater Poncius abbas monasterii Populeti frater Bernardus abbas monasterii de Benifasano Johannes Burgundi sacrista Majorice consiliarius Vitalis de Villanova Bernardus de Fonollario Petrus de Boyll racionalis magister milites et consiliarii Gondisalvus Garcie miles Martinus Luppi de Rueda miles Dalmacius de Pontonibus judex curie et Guillelmus Aulomarii consiliarii domini regis.
- Sig+num mei Bernardi de Aversone dicti domini regis notarii qui de mandato ipsius domini regis hec scribi feci et clausi loco die et anno prefixis. - Tenore presentis privilegii seu rescripti cunctis temporibus valituri per nos et omnes heredes et successores nostros gratis et spontanea voluntate et etiam deliberatione consulta privilegium preinsertum et omnia et singula in eo contenta laudamus approbamus et ex certa scientia confirmamus: et ut cuncta predicta firmitate fulciantur majori et nunquam violentur de cetero promittimus in nostra regia bona fide per nos et successores nostros quoscumque predictis richis hominibus militibus civibus et hominibus villarum regni Valencie supradicti necnon omnibus et singulis aliis quorum sit interesse et notario infrascripto ut publice persone a nobis legitime stipulanti et recipienti pro omnibus illis quorum interest vel interesse poterit in futurum ac coram omnibus sindicis antedictis confestim nobis postea fidelitatem juraturis juramus solemniter per Deum et crucem ac sancta quatuor ejus evangelia manibus nostris corporaliter tacta predicta cuncta et singula firmiter tenere complere et inviolabiliter observare et nunquam in aliquo contravenire quovis jure causa vel etiam racione. Mandantes firmiter et districte universis et singulis post nos in regnis et comitatu predictis futuris temporibus successuris ut omnia et singula supradicta inviolabiliter observando contra ea vel aliquod eorundem non veniant faciant vel attentent aut consenciant fieri vel permittant dicto verbo vel facto aut alio quovismodo. In cujus rei testimonium presentem cartam nostram inde fieri et plumbea bulla nostra jussimus comuniri.
Quod est datum et actum in quadam aula regalis civitatis Valentie XI die januarii anno a nativitate Domini M° CCC° XC° III regnique nostri septimo. - Guillelmus de Vallesicca. - Signum + Johannis et cetera qui predicta concedimus et firmamus pariter et juramus. - Rex Johannes. - Testes sunt qui predictis presentes fuerunt religiosus frater Berengarius magister milicie beate Marie de Muntesia nobilis Raimundus Alamanni de Cervilione Eymericus de Scintillis Hugo de Cervilione et Olfus de Proxida milites necnon Petrus Dartesio miles magister rationalis ac Guillelmus de Vallesicca legum professor vicecancellarius Julianus Garrius thesaurarius et Sperans in Deo Cardona et Petrus de Berga jurisperiti promotores et consiliarii dicti domini regis et plures alii in multitudine copiosa. - Sig+num mei Jacobi Cavasthani locumtenentis prothonotarii dicti domini regis regiaque auctoritate notarii publici per totam terram et dominacionem ejusdem qui predictis interfui eaque scribi feci cum rasis in lineis XIIII enniter XXVI Luppi XXIX singulis aliis quorum sit in et ibidem poterit in futurum ac coram omnibus sindicis antedictis confestim nobis postea fidelitatem juraturis juramus solemniter per Deum et crucem clausi. - Dominus rex mandavit michi Jacobo Cavasthani in cujus posse firmavit etiam et juravit.

miércoles, 26 de febrero de 2020

XCVII, reg. 1538, fol 62, 21 marzo 1354

XCVII.
Reg. N° 1538, fol. 62. 21 mar. 1354.

In nomine sancte et individue Trinitatis amen. Notum sit omnibus presentibus et futuris quod die et anno inferius denotatis congregata curia generali in civitate Valencie in ecclesia sedis ejusdem quam curiam excellentissimus ac magnificus princeps et dominus dominus Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie regnicolis regni Valencie celebrabat idem dominus rex preeuntibus aliquibus exortationibus monicionibus et dictis sanctorum patrum aliisque justis causis et rationibus per eum propositis eleganter inter alia proposuit: quod cum inclitus ac magnificus infans Johannes primogenitus suus esset jam in regno Aragonum per incolas ejusdem regni juratus in dominum statim et in regem et successorem suum regnorum Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice ac comitem Barchinone Rossilionis et Ceritanie post dies ipsius domini regis ideo rogavit monuit et requisivit prelatos capitula religiosos et alios de brachio clericali necnon barones nobiles milites et alios de brachio generosorum ac etiam procuratores seu sindicos civitatum villarum et aliorum locorum regni Valencie et singulares eorum qui erant in dicta curia congregati seu ad ipsius celebrationem fuerant evocati quod ipsi pro se et aliis universitatibus ac toto generali regni Valencie et singularium ejusdem jurarent inclitum ac magnificum dominum infantem Johannem ipsius domini regis primogenitum in dominum statim et in regem ac successorem suum et dominum regni Valencie post dies tamen ipsius domini regis sicut alii infantes illustrium regum Aragonis et Valencie primogeniti et heredes in regnis Aragonum et Valencie jurari consueverunt. Preterea subjunxit idem dominus rex regnicolis antedictis quod licet idem infans de civitate Barchinone in qua tunc alebatur duceretur ex ordinacione regia ad dictam civitatem Valencie ut hujusmodi juramentum sibi personaliter prestaretur et in itinere veniendo usque ad civitem (civitatem) Terrachone venisset: attamen quia clare scivit idem dominus rex at dixit quod ex hoc dictus dominus infans propter teneritatem etatis sue in persona sua fuit nimis vexatus ita quod persona sua laborem tanti itineris non poterat absque periculo sustinere et sic ejus adventus periculosus existeret: rogavit eos quod ad dictum periculum evitandum absque fori privilegiorum et usanciarum ipsius regni prejudicio et quod hoc nequiret in futurum ad consequenciam trahi juramentum ipsum prestarent eidem domino regi tanquam patri et legitimo administratori dicti domini infantis Johannis primogeniti sui et ipsius nomine et pro eo et quod sub modo et forma suppra et inferius denotatis ipse reciperet juramentum predictum. Ceterum idem dominus rex continuando verba sua subjecit: quod cum in quodam statuto et ordinatione factis per illustrissimum dominum regem Jacobum clare memorie avum ipsius domini regis nunc regnantis de quibus inferius expressa mencio habetur contineatur inter alia quod quilibet heres et successor in predicto et aliis regnis et comitatibus unus post alium successive tempore sui dominii sive nove successionis vel etiam si antea jurari haberet antequam prelati richi homines mesnaderi milites cives et burgenses ac homines villarum seu aliqui alii de predictis regnis sibi faciant seu prestent juramentum fidelitatis vel aliquam recognicionem ipse heres vel successor quicumque pro tempore fuerit per se et suos laudet confirmet et approbet ac publice juret dictum statutum necnon quod observabit et faciet observari fora usus consuetudines privilegia et omnia instrumenta donacionum vendicionum permutacionum et libertates universas prout inferius lacius et seriosius est contentum: idcirco idem dominus rex volens dictis statuto et ordinacioni satisfacere pro majori securitate et cautela incolarum regni predicti juravit ad sancta Dei evangelia per eum corporaliter tacta omnia et singula supradicta tanquam pater et legittimus aministrator dicti incliti infantis Johannis primogeniti sui propter defectum sue etatis in hunc modum:
Nos Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie supradictus tanquam pater et legittimus aministrator dicti infantis Johannis primogeniti nostri promittimus per firmam et sollemnem stipulationem vobis infrascriptis prelatis religiosis richis hominibus baronibus militibus generosis sindicis et procuratoribus civitatum villarum et aliorum locorum regni Valencie supradicti nos facturos et curaturos cum effectu quod quando dictus inclitus infans Johannes primogenitus noster quatuordecimum annum sue etatis compleverit infra unum annum ex tunc inmediate sequentem jurabit et firmabit prelatis religiosis richis hominibus baronibus militibus generosis civibus et aliis hominibus civitatum villarum et aliorum locorum regni Valencie quod observabit et faciet observari eis foros usus et consuetudines regni Valencie prout eos habent nunc et habere debent in generali et speciali cuilibet in gradu et condicione sua necnon privilegia et alia instrumenta donacionum vendicionum et permutationum et libertates universas que habent et habere debent et eis sunt concessa et non contraveniet per se vel aliam interpositam personam modo aliquo sive causa. Insuper firmabit et jurabit statutum et ordinationem perpetuam factam per illustrissimum dominum regem Jacobum dive recordationis avum nostrum per que idem dominus rex statuit ordinavit et sancxit quod regna Aragonum Valencie et comitatus Barchinone cum directo dominio et aliis quibuscumque universis juribus que ad ipsum dominum regem tunc expectabant vel poterant spectare in regno Majorice et in insulis ei adjacentibus et in comitatibus Rossilionis et Ceritanie et Confluentis Vallispirii et in vicecomitatibus Omeladesii et Carladesii queque per nos dictum regem post dictum statutum et sanccionem ex justicie debito sint et fuerint nostra curie regie applicata et per nos noviter unita et alligata ac etiam integriter reducta prout ea tam in dicto statuto et privilegio antefati domini regis Jacobi avi nostre ejus bulla plumbea comunito quam in alio privilegio per nos facto de dicta reintegracione et unione corone nostre regie per nos factis similiter bulla nostra plumbea comunito predicta et alia lacius et seriosius enarrantur. Et pro predictis omnibus et singulis per dictum inclitum infantem Johannem attendendis plenius et complendis nos idem rex Petrus ut pater et legittimus administrator predictus prestamus ad sancta Dei evangelia per nos tacta et crucem Domini corporaliter juramentum in posse et manibus venerabilis in Christo patris Hugonis divina providencia episcopi Valencie cancellarii nostri dilecti nomine et vice omnium curie memorate recipientis et presente etiam notario infrascripto tanquam publica persona recipiente et stipulante nomine omnium illorum quorum interest vel poterit quomodolibet interesse. Insuper nos dictus rex Petrus attendentes quod in dicto statuto et ordinatione dicti domini regis avi nostri continetur specialiter et expresse quod quilibet heres et successor dictorum regnorum et comitatuum unus post alium successive tempore sui novi dominii sive nove successionis vel etiam si antea jurari haberet antequam prelati religiosi richi homines mesnaderii milites cives et burgenses et homines villarum seu aliqui alii de predictis regnis et comitatu Barchinone sibi faciant seu prestent juramentum fidelitatis vel sibi in aliquo respondeant et antequam aliquis ex predictis requisitus expresse vel non requisitus sibi faciat vel facere teneatur homagium vel aliquam recognicionem ipse heres et successor in predictis regnis et comitatu quicumque pro tempore fuerit per se et suos laudet et confirmet et approbet ac publico juret ipsum statutum et usquequo hoc fecerit prenominati non teneantur sibi in aliquo respondere: et si per aliquem sacramentum fidelitatis vel homagium aut quevis alia obligacio facta esset antequam predicta ut est dictum laudata et approbata et jurata essent non valerent et pro non factis haberentur ut hec et alia in privilegio de dicto statuto confecto per dictum dominum regem Jacobum avum nostrum lacius continentur: ideo recognoscentes quod propter defectum etatis dicti infantis Johannis primogeniti nostri qui non potest ad presens jurare statutum predictum antequam per vos dictos prelatos nobiles et alios juretur secundum formam statuti ipsius: propterea concedimus vobis dictis prelatis nobilibus militibus generosis civibus et aliis supradictis quod propter hoc nullum fiat vel fieri intelligatur tacite vel expresse prejudicium vobis vel vestris successoribus super contentis in privilegio supradicto et aliis privilegiis de hoc loquentibus imo privilegia ipsa et omnia contenta in eis in sua plenissima permaneant firmitate: et quod propter hoc adversus dicta privilegia imposterum aliquid allegari non possit. Prestito autem juramento predicto per ipsum dominum regem nomine predicto et factis ac reservatis dictis regnicolis suis juribus predictis memorati prelati religiosi richi homines barones milites generosi procuratores et sindici civitatum villarum et aliorum locorum regni Valencie infrascripti qui erant in dicta curia congregati habentes specialia mandata ad infrascripta gratis et voluntarie presente dicto domino rege hoc rogante et requirente et ad hoc assensum suum prebente et tanquam patre et legittimo aministratore ipsius domini infantis Johannis primogeniti sui recipiente jurarunt dictum dominum infantem Johannem licet absentem tanquam presentem: quod juramentum ejus nomine recepit dictus dominus rex Petrus pater ejus tanquam pater et legittimus administrator ipsius domini infantis sub forma sequenti: Nos Hugo divina providencia Valencie episcopus Geraldus de Montebruno archidiaconus de Culla tanquam vicarius generalis in spiritualibus et temporalibus venerabilis in Christo patris Sthefani (Stephani) divina providencia Dertusensis episcopi Petrus de Flumens rector ecclesie de Altura tanquam vicarius generalis venerabilis in Christo patris fratris Sancii divina providencia Sugurbiensis episcopi frater Petrus de Tous magister Sancte Marie de Muntesia Miguel Martorelli ut procurator generalis magistri de Calatrava frater Bernardus abbatis monasterii de Valldigna frater Guillelmus abbas monasterii de Benifaça frater Berengarius majoralis de Quart pro me et abbate de Populeto Ferdinandus Roderici comendator major Montis Albani Vitalis de Vilanova prepositus Gonbaldus de Castronovo decanus Antonius de Alpicat canonicus nominibus propriis et ut procuratores capituli sedis Valencie Geraldus de Fonte procurator incliti infantis Petri comitis Ripacurcie et Montanearum de Prades Jacobus Donat procurator incliti infantis Raimundi Berengarii comitis Impuriarum Antonius Romei procurator egregie Sicilie comitisse Urgelli tutricis egregii Petri comitis Urgelli et vicecomitis Agerensis nobilis Petrus dominus de Exericha nobilis Alfonsus Rogerii de Loria Sanccius de Exea procurator nobilis Luppi comitis de Luna et domini civitatis Sugurbii Guillelmus Columbi procurator generalis nobilis Nicholai de Jamvilla comitis Terrenove in remotis agendis Sanccius de Legor procurator Petri Ferdinandi militis tutoris heredis nobilis Gondissalvi Didaci de Arenosio cum instrumento procuracionis confecto in Villa Fermosa XVII die mensis marcii anno a nativitate Domini MCCCL quarto clauso per Antonium Pri notarium publicum dicti loci nobilis Petrus Maça de Lizana nomine propio et tanquam tutor nobilis Gondisalvi Eximini domini de Andilla nobilis Jazpertus de Castelleto nobilis Olfo de Proxida nobilis Raimundus de Rivosico Raimundus de Perexeres ut procurator nobilis Gilaberti de Cintillis Garcias de Loriç miles Petrus de Vilanova Raimundus de Boxados Rodericus Sancii de Calatajuvio miles Rodericus Didaci miles Raimundus Castellani miles Johannes Scribe miles Matheus Mercerii miles Alfonsus Martin Dalbero Raimundus de Villanova miles Galcerandus de Tous miles Guillelmus Gasconi miles Johannes Eximini Romei miles Arnaldus Guillelmi Catalani miles Bernardus Ferrarii miles Bonafonatus de Valleleporario miles: generosi Arnaldus Scribe Joffre de Tous Johannes Gasca Berengarius Dalmau nomine proprio et tutorio filiorum Guillelmi Jafero Jacobus Scribe Petrus Caldo minor dierum Petrus Eximini de Lumbierri Raimundus de Castellsenet Rodericus Sancii de Calatajuvio minor dierum Eximinus de Lobera et Johannes Fabre Franciscus de Spelluncis Arnaldus Johannis legum doctor Berengarius de Codinachs Ferdinandus de Monteacuto Berengarius Fabre Andreas Guillelmi Scribe Rodericus Lançol Berengarius Ferrarii legum doctor Januarius Rabaça licenciatus in legibus Eximinus Petri de Calatajuvio Berengarius Mercader Berengarius de Ripoll Alfonsus de Castronovo Martinus Luppi Dorna Berengarius Mercerii Johannes Ferdinandi Munionis Raimundus Costa Petrus de Rippullo Garsias Luppi de Setisia Petrus Çapata de Tous Berengarius de Perapertusa Eximinus Doriç Petrus Boyl cujus est locus de Mizlata Petrus Boyl cujus est locus de Picacen Johannes Fabre Ludovicus Boyl Rodericus Martin de Sancto Adriano Petrus Roderici de Corella Geraldus de Fonte Romeus de Ablitis Eximinus Sancii de Tirasona generosi: de Exativa Johannes de Bellvis Galcerandus de Montsoriu Sancius Gizmar: item de alii locis dicti regni Petrus Luppi de Espejo Petrus Galcerandi de la Serra nomine proprio et nomine patris sui .... Eximini de Tolsana et Luppus Eximini ejus filius Ferdinandus de Cascant: item officiales et sindici civitatis Valencie Jacobus Scribe justicia in criminali Franciscus Martin justicia in civili Guillermus Gasco Arnaldus Scribe Berengarius Tapioles Guillelmus Abello Franciscus Marrades et Jacobus Palma jurati dicte civitatis: item sindici seu procuratores dicte civitatis Raimundus Castellani Johannes Scribe Petrus Caldero minor dierum Franciscus Desplugues Rodericus Martin de Sancto Adriano Arnaldus Johannis legum doctor Januarius Rabaça licenciatus in legibus Berengarius Mercatoris Petrus Guillelmi Catalani Johannes Solanes Justus de Miraveto Vincencius dez Graus Miguel de Palomar Pascasius Mazani Guillelmus Despigol Luppus de Apiaria Nicolaus de Valleriola Jacobus de Clarmont Guillelmus Majancosa Andreas Servia Johannes Suau Andreas Caver Laurencius Johannes notarius Bernardus de Apiaria sartor Petrus Bernesii argenterius Jacobus Geraldi perayre Dominicus Fontanes pelliparius cum procuracionis instrumento in quo habent ad hec speciale mandatum confecto Valencie XIIII chalendas aprilis anno Domini MCCCLIII per Raymundum de Costa notarium generalem et scriptorem juratorum civitatis predicte: preterea de qualibet parrochia dicte civitatis videlicet de Sancta Maria Guillelmus Caver Laurencius Vidal Bonanatus Batist Franciscus Feriol: de parrochia Sancti Thome Jacobus Cortit Berengarius de Peramola Petrus Miro Guillelmus Juncar: de parrochia Sancti Andree Dominicus Borraç notarius Simon ça Creu Petrus Palomer Balagarius del Seus: de parrochia Sancti Martini Petrus Lambert Berengarius Vidal Simon de Tona Petrus Castell: de parrochia Sancte Catarine Bartholomeus Castellar Raimundus Fraxenet Bernardus Daer Johannes Çaraynou: de parrochia Sancti Nicolai Jacobus Donat Bonanatus Longuet Berengarius de Fluvia Miguel Gasco: de parrochia Sancti Bartolomei Petrus Rovira Miguel Just Nicolaus de Villaspinosa Bernardus Andree: de parrochia Sancti Laurentii Filipus de Rossello Dominicus Domenech Antonius dez Clapers Johannes Simonis: de parrochia Sancti Salvatoris Dominicus Aragones Garcias Gomecii Jacobus Rossinyol Johannes Çafont medicus: de parrochia Sancti Sthefani Berengarius Ballester Bartholomeus Badia notarius Guillelmus de Rechs Franciscus Pasadores: de parrochia Sancti Johannis Guillelmus Mir Petrus Masco Andreas Danglesola Petrus Cabanyeles: de parrochia Sancte Crucis Petrus Calbo Arnaldus Boix Petrus Cardona Jacobus Bagis: item de officiis et ministralibus videlicet de draperiis Luppus Juanes Simon Boneti Johannes de Sales Petrus dez Omet: de notariis Johannes Signa Guillelmus Roca Franciscus Martorelli Dominicus Meya: de argenteriis Romeus de Solerio Johannes Oliverii Guillelmus Serra Petrus Bonasenya: de freneriis Garcias de Xarch Petrus Cabrit Laurentius Martin Petrus Borracii: de çabateriis en Bornoy Petrus Çamarra Bartholomeus Planell Jacobus Fares: de sartoribus Matheus Ivanyez Jacobus Folqueres Vincencius Castell Berengarius Corral: de pelliceriis Petrus Foch Johannes Dosat Petrus Garcie Petrus Sancti Martini: de carniceriis Arnaldus Griffa Simon de Vallibus Gondisalvus Petri Raimundus de Sent Just: de pelleriis Petrus Arufat Johannes Ivanyez Nicolaus de Podio Monçonus de Ribera: de corrigiariis Guillelmus Maço GuiIIelmus Roig Nicolaus Dura Raimundus Serra: de marineriis Petrus Rull Guillelmus Vinyoles Petrus Broll Marianus Bono: de fusteriis Miguel Pellicer Jacobus Franquea Arnaldus Çavila Guillelmus Crespi: de barbitonsoribus Bernardus Cases Raimundus Tarrago Antonius qui moratur in carraria den Masco Petrus Plana: de fabris Franciscus Torres Bartholomeus Esmolador Vincencius Gargallo Dominicus de Montalba: sindici et procuratores civitatis Xative Bernardus de Turribus Jacobus Colivera jurati Berengarius Dalmacii Guillelmus Poncii de Fenolleto cum instrumento procurationis confecto in civitate Xative XV chalendas aprilis anno Domini MCCCLIII clauso per Jacobum Jaufridi notarium auctoritate regia generalem: item sindici et procuratores ville de Morella Petrus Ricart et Dominicus Johannis notarius cum instrumento procurationis confecto Morelle quinto idus marcii anno Domini MCCCLIII et clauso per Dominicum Dalmenara auctoritate regia notarium publicum: item sindici et procuratores ville Muriveteris Petrus de Tamarito et Bartholomeus Leo cum instrumento procuracionis confecto in Muroveteri XVII chalendas aprilis anno proxime dicto per Johannem Petri de Monteacuto auctoritate regia notarium publicum: item sindici et procuratores de Borriana Guillelmus Celoni et Petrus de Monço cum instrumento procuracionis confecto Burriane XVII chalendas aprilis anno predicto per Arnaldum de Podioviridi notarium publicum ejusdem et auctoritate regia generalem: item sindici et procuratores Castilionis Campi de Burriana Antonius Pedrosa jurisperitus et Berengarius Sala notarius cum procuracionis instrumento confecto in Castilione XVII chalendas aprilis anno prefacto per Michaelem Eximini notarium publicum auctoritate regia generalem: item sindici et procuratores ville de Aljazira (Alzira) Berengarius Venrelli et Remirius Março cum instrumento procuracionis confecto Aljezire XV chalendas aprilis anno predicto per Michaelem de Nulla notarium publicum auctoritate regia generalem: item sindici et procuratores Castri Habib Egidius Roderici de Castro Albo miles et Johannes Petri de Ruyola notarius cum instrumento procuracionis confecto XIX die marcii anno Domini MCCCL tercio per Gondisalvum Luppi notarium publicum dicte ville: item sindicus et procurator de Ontiñen (con ñ) Bernardus Cirera vicinus dicti loci cum instrumento procurationis confecto XV chalendas aprilis anno predicto per Andream de Castellario notarium et regentem scribaniam curie dicti loci: item sindicus et procurator de Ademuç Sanccius Roderici de Lihori cum instrumento procurationis confecto XV chalendas aprilis anno predicto per Raimundum de Riu notarium dicti loci: item sindicus et procurator de Penaguila Bartholomeus Seguerii habitator dicti loci cum instrumento procurationis confecto Penaguile XII chalendas aprilis anno predicto per Petrum Andree de Pujacones notarium publicum dicti loci: item sindicus et procurator loci de Cascalla Raimundus Balagarii vicinus dicti loci cum instrumento procuracionis confecto XIII chalendas aprilis anno proxime dicto per Garsiam Moratins auctoritate regia notarium publicum: habita deliberatione et diligenti tractatu per nos et successores nostros et nominibus propriis et procuratoriis supradictis et successorum nostrorum et illorum quorum sumus procuratores juramus videlicet nos dictus episcopus positis manibus ante pectus
propter nostram dignitatem ut moris est et nos alii superius nominati per dominum Deum et crucem domini nostri Jesuchristi et ejus sancta quatuor evangelia coram nobis posita et corporaliter per nos tacta vos inclitum ac magnificum dominum infantem Johannem jamdicti domini regis primogenitum licet absentem tanquam presentem: quod etiam juramentum dicto domino regi Petro patri vestro et legittimo administratori nomine vestro et pro vobis recipienti ad vestri utilitatem propter vestre eratis defectum prestamus: et per firmam sollempnem stipulacionem promittimus notario infrascripto tanquam publice persone stipulanti et recipienti nomine et vice vestri dicti domini infantis Johannis et aliorum quorum interest vel in futurum poterit quomodolibet interesse quod tenebimus et habebimus vos dictum infantem in dominum confestim et in regem et pro rege Aragonum Valencie Majorice Sardine et Corsice ac comitem Barchinone Rossilionis et Ceritanie post dies tamen dicti domini regis Petri patris vestri presentis: quod de cetero obediemus et fidelitatem servabimus vobis dicto domino infanti in vita ipsius domini regis patris vestri et etiam post ut vassalli et naturales suo domino naturali debent et tenentur fidelitatem et obedienciam observare tanquam primogenito et heredi universali domini regis predicti prout ad nostrum quemlibet juxta condicionem et statum personarum nostrarum noscitur pertinere. Et nos rex predictus volumus et mandamus de predictis fieri unum et plura publica instrumenta per subscriptum notarium tradenda eidem inclito infanti et universis ac singulis prelatis nobilibus ac universitatibus antedictis illa habere volentibus sigillo nostre magestatis munita. Quod est actum in ecclesia sedis Valencie XXI die mensis marcii anno a nativitate Domini MCCCL quarto. - Testes sunt qui predictis presentes fuerunt reverendus in Christo pater frater Johannes de Aragone Callaritanus archiepiscopus frater Bernardus insularum Fortune episcopus nobilis Bernardus de Capraria Petrus Pujol miles Nicholaus de Ruppefracta jurisperitus et alii plures assistentes in dicta curia in multitudine copiosa. - Post hec die jovis XXVII die marcii anno eodem in civitate Valencie eodem domino rege in regali suo generalem curiam celebrante comparuerunt coram eo in dicta civitate Valencie Jacobus Guasch et Petrus Colomer nuncii et procuratores hominum universitatis Ville Regalis (Vila Real, Villa Real) cum instrumento procuracionis confecto in Villa Regali decimo chalendas aprilis anno Domini MCCCL tercio clauso per Ferrarium Sentandina publicum auctoritate regia notarium per totam terram et dominacionem domini regis: et Paschalius de Lobregat notarius sindicus et procurator universitatis de Bocayren cum instrumento procurationis confecto in Bocayren X chalendas aprilis anno Domini MCCCL tercio clauso per Johannem Laurencii notarium publicum per totam terram et dominationem domini regis: et Paschasius Molina nuncius seu procurator universitatis de Biar cum instrumento procuracionis confecto in dicto loco de Biar XV chalendas aprilis anno Domini MCCCL tercio clauso per Nicholaum de Luna notarium dicti loci: et Antonius Celom sindicus seu procurator universitatis de Sexona (Jijona) cum instrumento procurationis confecto Sexone X chalendas aprilis anno Domini MCCCL tercio per Guillermum Venrel notarium publicum Sexone: et Rodericus Paris juratus necnon Egidius Sanccii de Gada sindici et procuratores universitatis de Alpuent cum instrumento procurationis confecto in dicto loco de Alpuent XXIII die mensis marcii anno Domini MCCCL tercio et clausum per Johannem Sancii Çaragoçano notarium publicum de Alpuent: necnon Berengarius Dalçamora generosus habitator ville Castilionis Campi de Burriana nomine proprio et procuratorio Bernardi de Alçamora fratris sui cum instrumento procuracionis confecto XI chalendas aprilis anno Domini MCCCL tercio per Guillelmum de Ripullo auctoritate regia notarium publicum: insuper venerabilis Ferdinandus Roderici comendator Montis Albani Thomas Vives de Caynamars et Petrus Ferdinandi Dartieda de villa Castilionis: constituti personaliter ante presenciam dicti domini regis dictam generalem curiam celebrantis jurarunt per dominum Deum et ejus sancta quatuor evangelia prenominatum dictum infantem Johannem primogenitum ipsius domini regis eo modo et forma quibus per alios regnicolas dicti regni juratus extitit ut superius continentur. Que juramenta idem Dominus rex in fine dicti instrumenti jussit apponi prout superius continetur presentibus testibus ad
hec ultimo factis et juratis venerabili in Christo patre Hugone divina providencia Valencie episcopo nobili Raimundo de Rivosicco et nobili Olfo de Proxida ac aliis pluribus in ipsa curia existentibus. Que sunt acta diebus et anno predictis. - Examinavit Romeus. - Sig+num Petri Dei gratia regis Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comitisque Barchinone Rossilionis et Ceritanie qui predicta concedimus firmamus et juramus. - Sig+num mei Francisci de Prohomine notarii et sigilla tenentis dicti domini regis et auctoritate regia notarii publici per ipsius omnem terram et dominacionem qui predictis omnibus et singulis dum concederentur fierent et jurarentur una cum prenominatis testibus presens fui et hec in publicam formam redigens scribi feci et clausi cum literis rasis et emendatis.


lunes, 25 de noviembre de 2019

ACTAS DEL COMPROMISO DE CASPE

ACTAS DEL COMPROMISO DE CASPE, EN EL QUE FUE ELEGIDO REY DE ARAGON EL INFANTE DE CASTILLA DON FERNANDO.

INTRODUCCIÓN. (1)
(1) Damos principio a esta parte del proceso con las mismas palabras con que lo comenzó el notario, insertando a continuación la concordia firmada en Alcañiz entre los comisionados de los varios parlamentos, y que fue la norma a que hubieron de atenerse los nueve compromisarios elegidos en virtud de ella hasta llegar a la proclamación del soberano

 
ACTAS DEL COMPROMISO DE CASPE, EN EL QUE FUE ELEGIDO REY DE ARAGON EL INFANTE DE CASTILLA DON FERNANDO.

Núm. 410. Tom. 22. Fol.
2070.

Jesuchristi nomine devote et humiliter invocato cunctis
et singulis per universos orbis terminos constitutis presentibus et
futuris pateat evidenter: Quod dudum in mense madii anno a nativitate
Domini millessimo quadringentessimo decimo illustrissimo et
excellentissimo principe et domino domino
Martino Dei gratia rege Aragonum Sicilie Valentie Majoricarum
Sardinie et Corsice comite Barchinone duce Athenarum et
Neopatrie ac etiam comite Rossilionis et Ceritanie sub
cujus predecessorum recordationis eximie ac stirpis gloriose sceptro
atque dominio virtuoso
amplissima regna et terre ipsa in
pacis quiete et tranquillitatis dulcedine fuerant feliciter gubernata
in monasterio de Valldonzella juxta civitatem Barchinone
constructo personaliter residente prout humanis corporibus solet
accidere idem dominus gravi fuit infirmitate percussus
que velut mortis nuntia sic truculenter deseviit in eum quod
ut verus tamen et ortodoxus christianus sicut Altissimo placuit die
ultima ipsorum mensis et anni spiritum reddidit Creatori: ob cujus
obitum ipsius regna principatus et terre
amaritudinis calicem degustarunt gravisque doloris in eorum
precordiis sensere pressuras cum per substractionem sue virtuose
presentie qua ipsa regna principatus et terras fulgore prudentie
rigore justitie limpiditate temperantie ac fervore fortitudinis et
virtutis dono Dei inter ceteros mundi principes insignitus stupentius
illustrabat se cernerent desolationis caligine obfuscatos. Sed
graviori et amarissima subditorum dicti gloriosissimi principis
viscera fuerunt commotione turbata et acriori doloris acerbitate
commota quia nullum certum reliquit proh dolor successorem. Oh delira
fortune cecitas inimica nature gratiarum noverca: quid tibi profuit
duo illa illuminaria magna extingere videlicet serenissimum et
triumphatorem invincibilem dominum Martinum regem
Trianche in dictis regnis et terris ut primogenitum
successurum et ejus postea gloriosissimum genitorem nullo sidere ut
prefertur relicto et turbionem densum in predictis regnis et
terris aspergere ubi lux exaltationis et letitie radiabat. Certe
nihil: sed solita statera dolosa thesauros tuos distribuens gaudium
in luctum liram in planctum et omne jocunditatis solatium in
desolationis calamitatem et miseriam convertisti. Que cum sic ut
accidit excellentissimus dominus rex predictus tamquam
princeps sapiens eleganti spiritu et profunda circunspectione
munitus jam ante sui obitum quodammodo presagiret querens suis regnis
principatui et terris pacis commoda et
quietis solatia
ejus dimittere post decessum magna et sollicita cura studuit
perscrutari cui post decessum ipsius suum diadema regium
spectaret cuique successio regnorum principatus
et terrarum ipsius per justitiam pertineret: sed ingluvie mortis ut
prefertur preventus ad perscrutationis
hujusmodi terminum non
valuit pervenire. Cumque dierum vite sue constitutus in fine
suscitatus ad quem suorum regnorum et terrarum successio
pertinere arcana sue mentis dilucidans sic respondit: quod dicta
successio illi post ipsius obitum perveniret cui per justitiam
deberetur. Regna igitur et principatus terre
predicta pro conservanda legalitate et fidelitate eorum preciosissima
nullo pretio comparanda que inter alios preciosos lapides ipsius
regie corone Aragonum clarioribus facibus reluceat tam
propria consideratione quam regia ammonitione commota ad
notitiam veritatis tanti negotii pervenire pre ceteris cupientes
eorum parlamenta generalia mora et quacumque somnolenta
lenticitate repulsis debite congregarunt prout de presenti sunt etiam
congregata in quibus prosperitatibus et sollicitis studiis exquisitum
extitit et tractatum qualiter et quomodo ad veritatem tam ardui
negotii possent celeriter pervenire prout per processus et acta
cujuslibet parlamenti potest difusius intueri. Tandem
parlamenta predicta pluribus et solemnibus ambaxiatis
et tractatibus hinc inde secutis ad concordiam quorundam capitulorum
inferius insertorum per Spiritus sancti gratiam devenere: post quorum
capitulorum concordiam atque firmam Deus scientiarum dominus volens
in subditos dicte precellentissime corone Aragonum mira
magnalia et magna mirabilia misericorditer opperari sic dictorum
parlamentorum velle unanimitatis compagine solidavit in unum sicque
in idem affectum et effectum fecit eorum dilabili concurrere
voluntates quod de novem personis que juxta formam et modum dictorum
capitulorum inferius insertorum in regnis principatu et terris
predictis verum regem et dominum publicarent sine
discrepantia concordarunt easque ad executanda et perfecta complenda
predicta concorditer nominant et unanimiter eligent: prout hec et
plura alia sub presentis processus compendio clarissime demostrantur.
Ne igitur ea que de et super premissis fuerunt executioni deducta
oblivionis valeant defectui subjacere imo potius eternis temporibus
clareant et ut digna vinciti memoria longum conserventur in evum
presens processus extitit compositus et formatus in quo primo
capitula supradicta a quibus tota fere virtus et effectus prenarrati
negotii derivatur et deinde omnia et singula que ipsorum vigore et
alias super dicto negotio acta et secuta fuere seriatim et per
ordinem subjunguntur.

Núm. 411. Tom. 22. Fol. 2071.

In
Christi nomini: noverint universi: quod die lune intitulata
quintadecima mensis frebroarii anno a nativitate Domini
millesimo CCCC° XII° in presentia mei Raimundi Bajuli
notarii ambaxiatorum parlamenti generalis Cathalonie
principatus necnon venerabilis Bartholomei Vicentii
et
Pauli Nicholai notariorum parlamenti generalis regni
Aragonum et testium subscriptorum ad hec specialiter vocatorum et
assumptorum: personis et partibus infrascriptis nominibus et pro
parte inferius dessignatis de quorum potestatibus inferius mentio
specialis habetur in ecclesia majori ville Alcanicii
intus videlicet capitulum ecclesie ipsius personaliter congregatis:
eedem persone et partes concordarunt firmarunt et jurarunt capitula
infrascripta eisdem seu in eorum presentia de verbo ad verbum ipsorum
ordinatione perlecta quorum tenores per ordinem subsequntur. -
Capitula tractata et concordata facta et firmata super factis vel
negotiis tangentibus successionem regnorum et terrarum
regie corone Aragonum subditorum inter reverendum in Christo
patrem dominum Dominicum episcopum oscensem ac multum
honorabiles circunspectos et providos viros dominos fratrem
Guillelmum Raimundum Alamanni de Cervilione comendatorem majorem
Alcanicii ordinis Calatrave Johannem del Archipestre
magistrum in Sacra Pagina canonicum et cantorem ecclesie Cesarauguste
in personam archiepiscopi Cesarauguste Anthonium de Castellot
procuratorem nobilis Petri Eximini de Urrea domini vicecomitatus de
Rueda Alfonsum de Luna procuratorem nobilium Johannis Ferdinandi de
Ixar et Johannis de Luna Egidium Roderici de Lihori militem Johannem
Eximini Cerdan militem Berengarium de Bardaxino dominum de Çaydi
Johannem de Funes legum doctorem Arnaldum de Bardaxino Bernardum
Durgell scutiferos Dominicum de La Naja jurisperitum civitatis
Cesarauguste Johannem Primeran jurisperitum comunitatis aldearum
Calatajubi et Johannem Sancii de Orihuela jurisperitum comunitatis
aldearum Albarracini deputatos sindicos et procuratores parlamenti generalis regni Aragonum in villa Alcanicii congregati
nomine et pro parte ipsius parlamenti: et reverendissimum in Christo
patrem dominum Petrum miseratione divina sancte terraconensis
ecclesie archiepiscopum ac multum honorabiles viros dominos
Filipum de Medalia in artibus et in theologia magistrum archidiaconum
Penitensis in ecclesia Barchinone nobilem Berengarium Arnaldum de
Cervilione Asbertum Çatrilla domicellum Johannem de Plano
legum doctorem civitatis Barchinone et Johannem de Ribesaltes
ville Perpiniani sindicos procuratores et ambaxiatores parlamenti
generalis Cathalonie principatus in civitate Dertuse
congregati nomine et pro parte ipsius parlamenti: de quorum omnium
predictorum potestatibus inferius mentio specialis habetur pro se et
omnibus eis adherentibus et adherere volentibus in futurum. - In
primis siquidem dicti deputati sindici et procuratores representantes
parlamentum generale regni Aragonum et ab ipso parlamento
posse habentes et pro ipso in subscriptis partem facientes et dicti
ambaxiatores sindici et procuratores representantes parlamentum
generale Cathalonie principatus et ab ipso parlamento posse
habentes et pro ipso in subscriptis partem facientes ipse ambe partes
et unaqueque earum et earum quelibet conjunctim et divisim ac simul
et in solidum protestantur salvant et retinent expresse etiam
consentiunt atque volunt quod per firmam promissionem et obligationem
infrascriptorum capitulorum seu alicujus eorum aut per subscripta vel
aliqua ex eis et per quecumque vigore infrascriptorum seu alicujus
eorum aut alias per eas vel alteram procedenda abinde fienda vel
enantanda non intendunt prejudicare aut in aliquo derogare quibusvis
foris constitutionibus usibus consuetudinibus
observantiis usaticis privilegiis libertatibus
ac aliis quibuscumque juribus competentibus aut competere valentibus
ipsi regno Aragonum brachiis statibus sive conditionibus aut
personis eorundem per se et in solidum universaliter ac
particulariter ac dicto principatui brachiis statibus sive
conditionibus aut personis eorundem per se et in solidum
universaliter aut singulariter aut cuilibet parlamento dictorum regni
et principatus per se et in solidum aut dictis regno et
principatui sive parlamentis eorum ac ipsorum personis insimul
nec viis quibuscumque eisdem et cuique vel alicui ex eis simul aut in
solidum conjunctim seu divisim qualitercumque pertinentibus et
competentibus a quibus discedere non intendunt per quoscumque actus
quantumcumque etiam contrarios nec eis nec ipsorum alicui in aliquo
derogare. Et volunt ac consentiunt dicte partes et earum quelibet
quod per infrascripta aut aliqua ex eis aut per quecumque que ipsorum
vigore nunc vel in futurum fiunt aut fient non adquiratur aliquid
juris alicui dictarum partium in prejudicium alterius sive econtra
nunc aut in posterum: sed quod unaqueque dictarum partium et illi
quos representant remaneant plenissime in eis foris constitutionibus
usibus consuetudinibus observantiis usaticis privilegiis
libertatibus et aliis juribus quibus erant ante firmam
infrascriptorum capitulorum: et sint salve eis et unicuique ex eis
vie quecumque ante firmam hujusmodi capitulorum quomodolibet
pertinentes: et voluerunt quod per electionem unius vie alteri non
renuncient nec censeatur renunciatum imo ad aliam vel alias vias
libere redire valeant quandocumque. Volunt tamen nichilominus et
expresse consentiunt quod capitula infrascripta et contenta in eisdem
observentur et executioni mandentur infra et non ultra tempus sive
tempora in quinto presentium capitulorum contenta et prout in eo
continetur. - Item cum finis seu terminus ad quem tendunt omnes
superius nominati sit habere citius quo fieri rationabiliter poterit
regem et dominum per justitiam prout inferius latius declaratur: est
tractatum et concordatum quod temporis dispositione et negotiorum
celeritate et qualitate pensatis non est nunc pro predictis
insistendum circa regnorum et principatus generalem ac
comunem in unum locum conventionem: sed quod ad dilationem tollendum
et malis periculis ac scandalis dispositis obviandum totum negotium
investigationis instructionis informationis noscionis recognitionis
et publicationis cui predicta parlamenta et subditi ac
vassalli regie corone Aragonum fidelitatis debitum
prestare et quem in eorum verum regem et dominum per
justitiam secundum Deum et eorum conscientias habere dabeant et
teneantur simpliciter et absolute ac plenissime comittatur et
remittatur aliquibus personis pure conscientie bone fame et idoneis
ad tantum et tale negotium peragendum in quas omnis potestas dictorum
parlamentorum quoad predicta transferatur hac vice cum dependentibus
emergentibus et incidentibus ex eisdem ac eis quoquomodo connexis. -
Item quod ad evitandum confusionem divisionem vitium et infectionem
que in multitudine reperiuntur faciliter et ad inveniendum facilius
sufficientiam scientiam concordiam et virtutem que in paucis
inveniuntur promptius quam in multis et consideratis pluribus que
malitia temporis exhibet dicte persone sint novem que in premissis et
infrascriptis per viam noscionalem ac bone conscientie informationis
procedant: et quod prefate persone postquam nominate fuerint seu
electe cujuscumque status gradus vel conditionis extiterint onus
assumere et in loco et termino assignandis interesse personaliter
teneantur: et quod nullus ipsas personas fraudulenter aut maliciose
retrahere vel impedire audeat a premissis. - Item quod dicte novem
persone que isto modo graduentur videlicet quod ponantur tres in
primo gradu et alie tres in secundo gradu et alie tres in tertio
gradu in villam seu locum inferius dessignatos convenire teneantur et
habeant: infra quam villam non intrent in statu excedente videlicet
tres prime ipsarum inter omnes tres triginta equitaturas et
quadraginta personas inter ipsas tres eorum arbitrio dividendas et
alie tres ultra totidem et restantes tres ultra totidem cum armis vel
sine prout ipsis videbitur. - Item omnes superius nominati videlicet
deputati et ambaxiatores sindici et procuratores parlamentorum regni
Aragonum et principatus Cathalonie predictorum vigore et
auctoritate potestatum per predicta parlamenta ipsis atributarum et
vice et nomine dictorum parlamentorum et cujuslibet eorum et omnium
eis coherentium et adherere volentium in futurum dant conferunt
tribuunt transferunt atque concedunt dictis novem personis de
quibus dicta parlamenta concordabunt infra viginti dies a die
firma presentium capitulorum in antea computandos onus et plenariam
ac plenissimam et generalem ac generalissimam auctoritatem facultatem
et potestatem investigandi instruendi informandi noscendi
recognoscendi et publicandi cui predicta parlamenta et subditi
ac vassalli dicte corone Aragonum fidelitatis
debitum prestare et quem in eorum verum regem et dominum
per justitiam secundum Deum et eorum conscientias habere debeant et
teneantur et procedendi in omnibus aliis supra et infrascriptis cum
dependentibus emergentibus et incidentibus ex eisdem ac eis
quoquomodo connexis: ita quod illud quod dicte novem persone in
concordia sive sex ex ipsis in quibus sex seu inter quas sint unus de
dictis tribus primis et alter de dictis tribus secundis et alter de
dictis tribus ultimis publicaverint vel alias pro exequtione
presentium capitulorum fecerint aut exequtaverint quovis modo
habeatur pro facto justo constanti valido atque firmo: quam quidem
publicationem dicte persone facere teneantur infra duos menses a die
vicessima nona martii proxime futuri in antea continue numerandos qui
finient et terminabuntur vicessima nona die madii proxime tunc
sequentis inclusive: quem quidem terminum dicte persone in una vice
vel pluribus possint et valeant prorogare ita tamen quod earum
prorogatio sive prorogationes inter omnes terminum duorum mensium a
dicta vicessima nona die madii in antea continue computandorum et
inmediato sequentium qui terminabuntur et finient vicessima nona die
julii proxime tunc sequentis inclusive non excedat. Volunt inquam
dicte partes quod contra predictas novem personas nulla possit opponi
exceptio. - Item quod prefate novem persone postquam confesse fuerint
et comunicaverint audita missa et sermone solemniter et publice
voveant Deo et beate Marie et curie celesti et jurent
super ligno crucis Christi et sancta quatuor
Evangelia quod in dicto negotio successionis procedent et
verum regem et dominum quam citius rationabiliter
poterunt secundum Deum et justitiam et bonam eorum conscientiam juxta
eorum scire et posse publicabunt omnibus amore odio favore et timore
prece pretio dono gratia seu munere aut eorum quavis spe et alia
sinistra voluntate quacumque postpositis et rejectis. Item dicte
persone et alii qui in dicto negotio intererunt jurent ut supra quod
ante publicationem regis per predictas personas fiendam nemini
voluntatem intentionem seu mentem dictarum personarum circa predicta
ipse persone nec alii supradicti suam vel aliarum personarum
predictarum manifestabunt publicabunt vel aperient publice vel oculte
directe seu indirecte verbo scriptis aut signis vel alio quovis
ingenio sive modo. - Item quod si durante tempore informationis seu
investigationis per predictas personas recipiende aliqui pro parte
competitorum vel alicujus ipsorum voluerint ipsas personas verbo
scriptis vel alias de aliquo informare persone ipse informationes
audiant seu recipiant supradictas: hunc ordinem observando quod primo
informationem illius audiant sive recipiant qui se ipsis personis
presentaverit primitus paratus dictam informationem dicere seu
offerre et successive aliorum prout quisque eorum primo venerit modo
superius expressato. Et si omnes vel aliquos ipsorum insimul venire
contigerit sit in electione dictarum personarum audiendi seu
recipiendi informationes predictas illo quo voluerint ordine in
preferendo vel postponendo servato: et quandocumque ante
publicationem predictam dicte persone cum aliquo vel aliquibus ex
illis qui pro parte competitorum ipsos informaverint ut prefertur vel
alias quovis modo se super aliquibus voluerint informare hoc sit
ipsis personis licitum et permissum. - Item quod si prefate persone
aliquem vel aliquos pro se informando ad se accedere requisiverint
vel venire quilibet requisitus ad eas infra terminum dandum et
assignandum per ipsas et in statu quem ipse persone duxerint
limitandum teneatur venire expensis inferius designatis et ad id
remediis et penis debitis compellantur. - Item quod si aliqua vel
alique de dictis novem personis infra terminum ipsis dandum ad locum
villam seu castrum non venerint infrascriptum eo quia noluerint aut
non potuerint morte vel alias impedite aut postquam in eo fuerint
aliquam vel aliquas mori vel tali impedimento detineri contigerit
quod secundum judicium aliarum personarum electarum non possent
intendere in premissis: utroque capite sive casu dicte persone loco
talis vel talium per se ipsas aliam vel alias pure conscientie bone
fame et idoneam vel idoneas eligant citius quo poterint que habeant
similem potestatem quam habebant illa vel ille in cujus seu quarum
loco fuerit vel fuerint electa seu electe et teneatur ac teneantur
simile juramentum prestare ut alie persone prius electe. - Item quod
cum dicte novem persone fuerint in puncto ea que recognoverint et de
quibus se informaverint et deliberaverint publicandi mittant intiment
et denuncient parlamentis quod mittant in termino prefigendo per
ipsas aliquas personas notabiles cujuslibet parlamenti que tamen
numerum de sex pro quolibet parlamento non excedant mittant etiam pro
personis de quibus eis videbitur ut veniant ad audiendam
publicationem regis faciendam per eas: et omnes ingrediantur
locum in statu per dictas novem personas limitando: quibus in dicto
termino venientibus vel non venientibus ad publicationem procedant
supradictam. - Item quod de noscione manifestatione et publicatione
predictis fiant per verba et clausulas congrueritia necessaria utilia
et opportuna aliqua publica instrumenta in forma autentica et solemni
prout dictis personis videbitur esse fiendum. - Item quod die ad
dictam publicationem ut predicitur assignata dicte novem persone
missam et sermonem solemniter audiant: quibus auditis publicationem
et manifestationem publico et solemniter prout eis videbitur veri
regis faciant in nomine Jhesuchristi aliqua verba devota et
pertinentia premitendo et unum ex dictis instrumentis in posterum per
alteram ipsarum legi publico faciendo: post quam quidem publicationem
sic factam Te Deum laudamus campanis pulsantibus solemniter et
altitone decantetur devote insuper orationes dicantur et demum
gloria laus et honor exhibeantur Altissimo Regi regum: preterea
clangor tubarum et aliorum instrumentorum ibi resonet et major quo
fieri poterit letitia ostendatur: de qua publicatione etiam
recipiantur et fiant plura publica instrumenta. - Item quod prefate
persone cum consilio illorum de quibus eis videbitur vel sine
provideant debito modo et tempore cum competitoribus vel eorum
procuratoribus potestatem habentibus circa securitatem et
conservationem libertatum et privilegiorum ac jurium
regnorum et principatus et conservationem patrimonii
regii et bonum reipublice quanto securius et honestius
fieri poterit.
- Item quod locus conventionis et congregationis
dictarum novem personarum sit villa de Casp in regno
Aragonum prope flumen Iberi situata: quam facta
ceterorum comparatione castrorum et
locorum el super eisdem
subjiciendo rem oculis informatione diligenti recepta et consideratis
omnibus que in hujusmodi actu considerari secundum qualitatem et
dispositionem temporis debuerunt omnes deputati ambaxiatores sindici
et procuratores superius nominati tanquam aptam et idoneam eligunt et
nominant cum presenti. - Item quod dictus locus dimittatur et per
illum vel illos
qui super hoc potestatem habebunt simpliciter et
absolute ponatur in manibus dictarum personarum dominio atque posse
cum omnimoda jurisdictione et juramento fidelitatis hominum alias
prestari solito dominis dicti loci seu ville dictis personis vel
deputando seu deputandis ab eis prestando quamdiu dicte persone seu
aliqua earum pro predictis morabuntur erunt seu remanebunt in eo et
per octo dies ultra: ita quod durante tempore supradicto prefate
persone sint domine solum et simpliciter castri et loci seu ville
predictorum et omnium in eis et eorum terminis habitantium ut
prefertur: lapso vero termino supradicto castrum et villa seu locus
predicta in jus dominium atque posse illius seu illorum qui per prius
habebant et possidebant eadem ipso facto quacumque solemnitate
cessante transferantur et penitus revertantur et nunc pro tunc
habeantur totaliter pro translatis: et quia prefatus locus est
ecclesie supplicetur domino nostro pape quod supradicta concedere et
etiam illi vel illis ex dictis novem personis cui vel quibus
sanctitati sue placuerit jurisdictionem spiritualem clericorum et
personarum ecclesiasticarum in dicto loco et ejus terminis committere
de apostolica benignitate dignetur. - Item omnes superius nominati
eligunt nominant constituunt et de presenti faciunt atque creant duos
capitaneos generales videlicet Petrum Martinez de Marziella
filium Garcie Martinez de Marziella et Azbertum Çatrilla filium
Azberti Çatrilla milites domicellos qui presint nomine dictarum
novem personarum ville et terminis ejus et omnibus habitantibus in
eisdem seu ibi forum quomodolibet sortientibus et omnem
jurisdictionem exerceant in eisdem: et isti tales facient solemne
juramentum et homagium dictis personis de custodiendo ipsas personas
et eorum familiares ac quoscumque ambaxiatores et alios in dicta
villa admitendos et eorum bona et locum seu villam fidelíter et bene
juxta eorum scire et posse et de obediendo dictis personis
simpliciter et absolute: et idem juramentum et homagium facient
gentes armorum ballistarii et familiares dictarum
personarum principalium et omnes alii ad eorum deffensionem vel
servitium deputati: capitaneis autem predictis onus et sollicitudo
operum excubiarum murorum et custodiarum portarum loci seu ville
predicte et omnium aliorum ad custodiam facientium seu pertinentium
supradictam pertineant et incumbant: istos attamen et omnes alios
dicte novem persone possint deponere et amovere et eosdem vel alios
iterum ponere si et quando et totiens quotiens ipsis videbitur
faciendum. - Item quod uterque dictorum capitaneorum habeat
quinquaginta homines armorum cum singulis equis et quinquaginta
ballistarios pedites ita quod sint inter omnes centum homines armorum
equites et centum ballistarii
fideles et bone fame arbitrio eorundem capitaneorum. - Item quod
castrum et locus seu villa predicta muniantur et provideantur debite
de victualibus atque armis. - Item quod in castro predicto vel
domibus ubi dicte novem persone fuerint vel se receptaverint pro
premissis nullus absque ipsarum voluntate licentia et permissu valeat
introire: in locum autem seu villam quicumque sine armis et cum illo
numero de quo dictis capitaneis videbitur et non alias ingrediatur:
et super hoc fiant custodie diligenter hec et similia dictorum
capitaneorum ordinationi et arbitrio relinquendo. - Item quod nullus
cujuscunnque auctoritatis status gradus preheminentie aut conditionis
extiterit qui secum vel in ejus societate habeat ultra viginti
homines armatos de quatuor leucis audeat se appropinquare ad dictum
castrum seu villam de Casp exceptis ambaxiatoribus qui ultra
quadraginta equitaturas et quinquaginta personas pro qualibet
ambaxiata et sine armis in villa introducere non possint: et si
plures pro eorum societate duxerint illos statim ultra dictas quatuor
leucas remittere teneantur. Et quod quicumque officiales
quantumcumque magni non valeant ad villam prefatam de Casp
venire nec in eadem intrare permittantur nisi de licentia aut ad
requisitionem dictarum novem personarum. - Item quod pro parte
parlamentorum conjunctim quorum auctoritate superius nominati
funguntur mittatur celeriter et per personas autenticas presentetur
cuilibet ex competitoribus litera que contineat in effectu quod
parlamenta generala regni Aragonum et Cathalonie principatus
pro se et eis adherentibus notifficant intimant seu denunciant eidem
quod certe notabiles persone ab eisdem parlamentis super his plenum
posse habentes in villa de Casp prope flumen
Iberi in Aragone constituta pro investigando instruendo
se et informando noscendo et publicando cui predicta parlamenta et
subditi ac vassalli dicte corone fidelitatis debitum
prestare et quem in eorum verum regem et dominum
per justitiam secundum Deum et eorum conscientias habere debeant et
teneantur hinc ad vicessimam nonam diem martii proxime futuri
convenient et erunt personaliter congregate processure abinde ad
investigationem instructionem informationem noscionem et
publicationem predictas. - Item quod dicta parlamenta continuentur et
durent donec facta fuerit regis publicatio supradicta et
deinde quamdiu ipsis parlamentis fuerit bene visum. - Item omnes
dicti deputati et ambaxiatores sindici et procuratores nominibus ante
dictis jurant et se obligant quod parlamenta predicta aut ipsi
potestatem dictis novem personis eligendis atributam non revocabunt
non impedient neo aliqualiter impugnabunt etiam inito et firmato
pacto inter predictos nominibus quibus supra mediante legitima
stipulatione vallato nomine et vice uniuscujusque dictorum parlamento
rum et singularum personarum eorundem ac etiam pro interesse regnorum et principatus predictorum et reipublice eorundem et
veri regis in posterum publicandi et quorumvis dictorum
competitorum et aliorum quorumcumque quorum intersit aut interesse
poterit in futurum: imo pro toto eorum posse dabunt consilium
auxilium et favorem quod presentia capitula exequtioni demandentur et
quod ordinetur latissime cum omnibus securitatibus et clausulis
necessariis et oportunis. - Item dicti deputati ambaxiatores sindici
et procuratores procuratorio nomine ac in animam suorum principalium
promittunt et se obligant atque jurant habere et nunc pro tunc et e
converso habent in verum regem et dominum illum qui per
predictas personas in concordia vel modo superius expressato pro rege
fuerit publicatus: et quod contra publicationem regis sic
factam per ipsas personas ac contra ea que per eas in et super
predictis processa et enantata fuerint aut contra personas
publicantium vel publicati vel contra formam aut ordinem eorum que
acta et publicata fuerint non possint verbo scriptis facto aut alias
quidquam dicere petere proponere objicere excipere aut alias
quovismodo impugnare seu etiam allegare. - Item quod litera
intimatoria de qua supra fit mentio presentetur domino
Frederico ut uni de competitoribus et hortetur per parlamenta
episcopus segorbicensis in cujus custodia dictus dominus
Fredericus existit ut pretensum jus dicti domini Frederici
in successione regnorum et terrarum corone regieAragonum prossequatur seu prossequi faciat per sufficientes
procuratores et advocatos.
- Item cum illi de regno Valentie
fuerint per magna tempora spectati fuerintque super hac materia ut
modo debito mitterent requisiti et eis protestatum propter moram et
materia presens ulterius dilationem non patiatur: est concordatum
quod procedatur in hoc tam urgenti negotio eorum absentia non
obstante. Si tamen suos ambaxiatores et nuntios in concordia
misserint taliter quod regnum Valentie representent
admittantur super hiis que nondum erunt exequtata de preparatoriis in
eo statu in quo tunc erunt negotia sine discussione vel impugnatione
quacumque eorum que facta fuerint seu etiam concordata. - Item quod
expense que pro premissis et sequentibus fient dividantur in hunc
modum: videlicet quod expense que personis et ministris aragonensibus
fient per aragonenses et cathalanis per cathalanos
solvantur: comunes vero prout est alias fieri assuetum.
- Item
quod capitula predicta et in eis et quolibet eorum contenta solum pro
forma substantiali et necessario observanda habeantur quoad tempora
numerum novem personarum voces publicationem modos substitutionis vel
electionis fiende in casibus supra in nono capitulo expressatis vel
altero eorundem: in ceteris vero possit forma et ordo in dictis
capitulis et in eorum quolibet contenti preposterari vel omitti. -
Que fuerunt acta die loco mense et anno prefixis presentibus testibus
ad predicta multum honorabilibus Francisco Daranda donato Porteceli
Jaufredo de Ortiguis licentiato in decretis et Dominico Cavero
canonico ecclesie ville Alcanicii. Et idem testes fuerunt
presentes firme multum honorabilis Johannis de Plano doctoris et
ambaxiatoris predicti qui imfirmitate podagre detentus firmavit in
domibus Guillermi Claver ubi idem ambaxiator hospitabatur et etiam
firme Anthonii de Castellot jamdicti qui utique detentus simili
infirmitate firmavit in domibus suis.

Se hallan seguidamente
copiados en el proceso los poderes de algunos diputados, el acta de
la elección de los nueve compromisarios, y las correspondientes
notificaciones a los pretendientes; empezando luego las actas de las
sesiones que dichos compromisarios celebraron en el castillo de
Caspe, hasta llegar a la proclamación de don Fernando, con la // parece que se corta //

Sesión del día 29 de marzo de 1412.



Principia
el acta con estas palabras:

Núm. 412. Tom. 22. Fol. 2100.

Adveniente autem die vicessima nona mensis martii hora
completorii vel quasi anno a nativitate Domini millessimo
quadringentissimo duodecimo de qua quidem die in quinto capitulorum
insertorum superius mentio specialis habetur apud villam de Casp
in regno Aragonum constructam in castro videlicet
ipsius ville fuerunt personaliter constituti reverendissimi in
Christo patres et domini Petrus archiepiscopus Terrachone
Dominicus episcopus oscensis ac multum honorabiles et
religiosus Franciscus Daranda donatus Porteceli
Berengarius de Bardaxino et Bernardus de Gualbis
utriusque juris doctor ex novem personis per parlamenta
regni Aragonum et Cathalonie principatus electis ad
investigandum noscendum et publicandum cui subditi et vassalli dicte
corone regie Aragonum fidelitatis debitum prestare et
quem in eorum verum regem et dominum per justitiam secundum Deum et
eorum conscientias habere debeant et teneantur deputatis et electis:
de quarum deputatione nominatione et electione ac potestate constat
per acta et capitula desuper jam inserta: qui per
organum dicti reverendissimi domini archiepiscopi Terracone
jamdicti dixerunt et se obtulerunt presentibus me Raimundo Bajuli
notario et Paulo Nicholai connotario meo ac
testibus infrascriptis paratos procedere in predictis juxta
potestatem eis atributam et formam capitolurum superius expressorum:
requirentes me et dictum connotarium meum ut de predictis
conficeremus acta publica ac etiam instrumenta.

Constituida,
pues, así la junta de Caspe, compareció en seguida Bernardo
Costeja, procurador de don Alfonso, duque de Gandía, y
entregó el siguiente escrito:

Núm. 413. Tom. 22. Fol.
2100.

Coram vobis reverendo domino episcopo oscensi et
egregiis nobilibus et honorabilibus dominis parlamento regni
Aragonum ac reverendissimo patre et domino domino archiepiscopo
Terracone ac egregiis nobilibus et honorabilibus dominis
ambassiatoribus parlamenti Cathalonie constitutus
personaliter Bernardus Costeya notarius procurator substitutus
ad infrascripta per honorabilem dominum Bernardum de Vilalig
militem procuratorem incliti domini Alfonsi ducis Gandie
ceterosque ambassiatores electos et deputatos ad infrascripta per
inclitum dominum antedictum
proponit: quod cum inclito domino
Alfonso patri dicti incliti principalis sui fuerit per vos scriptum
intimatum notificatum et denunciatum quatenus certas personas deberet
mittere apud locum de Casp XXIX presentis mensis martii
ad informandum vos et parlamenta ac supradictos embassiatores
de jure corone regie quod pretendit esse suum: super
quo habito consilio maturo elegit certos nuntios suos ad informandum
regnum et vestras reverentias de jure quod ipse reputat
se habere in corona regni Aragonis antedicti cui dictum jus de
jure debetur: et dictus dominus Alfonsus filius succedat juridice
in dicto jure corone: ideo dictos ambassiatores elegit ad
predicta vestris reverentiis destinandos. Cumque dicti ambassiatores
essent deliberati et parati accedere ad dictum locum de Casp
in tempore per vestras reverentias assignato contingerunt impedimenta
in via per quam opportebat eos necessario ad dictum locum superius
memoratum transire: que impedimenta sunt homines armorum
Castelle et Gaschonie qui fere totam viam occupant per
quam ipsi transitum facere opportebat: ea propter mittentes pro
salvoconductu responsionem adhuc recipere non valuerunt. Ideo
deliberatum extitit ut unus de ambassiatoribus antedictis precederet
magister in sacra theologia Johannes de Montesono et
dictus Bernardus dicto nomine una cum eo per mare usque
Dertusiam transitum facerent et deinde dictus procurator
accederet ad vestras reverentias per predicta omnia denuntiare.
Idcirco dictus substitutus procurator vestris reverentiis denuntiat
presentiam dicti reverendi magistri Johannis accedentis pro causa
superius memorata et dominos ambassiatores alios scilicet dominum
Bernardum de Vilalig militem dominum Franciscum Blanch
in legibus licentiatum et dominum Petrum de Falcho in decretis
licentiatum de proximo venturos eo facto quo salvum conductum
habuerint supradictum. Et nichilominus predictus magister Johannes
de Monço et dominicus Johannes Navarro legum doctor sunt
parati accedere ad declarandum et informandum vestras reverentias de
juribus incliti domini ducis antedicti. Ideo dictus procurator
substitutus vice dicti incliti domini ducis et aliorum
ambassiatorum predictorum offert se paratum de jure dicti
incliti domini ducis allegare: protestando quod interim
aliquod prejudicium dicto inclito domino principali suo non fíat nec
generari possit: requirendo de predictis sibi fieri publicum
instrumentum ad habendum rei
memoriam in eternum.

Leyéronse también y fueron aprobadas
las cartas que debían dirigirse a los cuatro compromisarios que no
se hallaban aun en Caspe, instándoles para que compareciesen
luego.

Sesión del día 30.

Se dio a Pascasio
Albert y a Juan Albiol el encargo de llevar a su destino
las cartas para los compromisarios ausentes, acordadas en la sesión
anterior.


Sesión del día 31.

Fue
leída una carta de don Fadrique, en la que, después de algunas
lijeras indicaciones sobre su derecho a la corona, manifestaba
su abandono y la necesidad que tenía de que se le proveyese de
abogados; y se acordó en seguida su contestación.

Sesión
del día 3 de abril.

Presentóse Juan Albiol, y dio cuenta de
haber entregado ya a Guillermo de Vallseca la carta que le
habían encargado los demás compromisarios que se hallaban en
Caspe.

Sesión del día 9.

Comparecieron los
enviados del duque de Gandía, pidiendo que se les señalase día y
hora para alegar y probar el derecho de su representado.

Sesión
del día 11.

Pascasio Albert hizo relación de haber entregado
a Bonifacio Ferrer y a Ginés Rabasa las cartas que
para ellos se le habían dado en la sesión del día 30 de mayo
anterior.

Sesión del día 12.

Asistieron ya a la
sesión de este dia Fr. Vicente Ferrer y Bonifacio Ferrer,
otros de los compromisarios que hasta entonces no se habían
aun presentado.

Sesión del día 14. (1)
(1) Los
compromisarios se reunieron también el día 13; pero omitimos el
estractar todas aquellas sesiones en que el escribano
secretario se limitó a levantar auto de que dichos árbitros se
habían reunido, dispuestos a oir en justicia a cualquiera de los
pretendientes o sus procuradores que quisiese demostrar su
derecho.

Se señaló el día 18 y demás sucesivos para oir a
los enviados del duque de Gandía.

Sesión del día 15.

Despacháronse algunas cartas relativas a las demandas de don
Fadrique.

Sesión del día 17.

Señalado este día
para que los compromisarios presentes prestasen el debido juramento,
procedióse a este acto según manifiesta el secretario en estos
términos:

Núm. 414. Tom. 22. Fol. 2111.

Et
incontinenti predicti domini deputati ibidem in dicta ecclesia
existentes per organum reverendissimi domini archiepiscopi
Terracone presentibus honorabilibus Narciso Astrucii
archidiacono Terracone et Dominico Ram priore ecclesie
Alcanicii testibus ad hec vocatis et assumptis dixerunt quod
cum ipsi descendissent de castro predicto et vellent accedere ad
fores ipsius ecclesie ubi paratum erat altare et alia necessaria pro
audiendo solemniter missam et sermonem comunicando jurando et alia
nonnulla acta peragendo juxta tenorem sexti capitulorum superius
insertorum: requisiverunt me dictum Raimundum Bajuli et alios
connotarios meos ibidem presentes ut de omnibus et singulis
actis que ibi fierent conficerem et conficerentur acta atque publica
instrumenta. - Et statim presentibus me Raimundo Bajuli et
dictis Paulo Nicholai et Jacobo de Monteforti
connotariis meis et testibus infrascriptis et presentibus
multum honorabilibus Gondisalvo Roderici de Neyra archidiacono
Dalmaçan et Petro Sancii legum doctore ambassiatoribus
assertis illustrissimi domini regis Castelle ac
Bernardo de Villarig milite et aliis ambassiatoribus dicti
incliti domini ducis Gandie superius jam contentis prenarratus
reverendissimus dominus archiepiscopus Terracone ibidem aliis
suis condeputatis jamdictis personaliter existentibus et audientibus
indutus vestibus pontifficalibus ut est moris ante fores ecclesie
predicte ad hec ut populus melius et spatiosius staret in platea
celebravit missam solemniter: et fuit diaconus dictus Narcisus
Astrucii archidiaconus Terracone et subdiaconus venerabilis
Bernardus Olzina prepositus ilerdensis et minister
venerabilis prior dicte ecclesie de Casp. Et postquam dictus
dominus archiepiscopus sumpsit corpus Christi reversus ad alios
dominos supradictos condeputatos suos coram altari flexis genibus
ordinatos et facta generali confessione per ipsos tradidit cuilibet
eorum sacratissimum corpus Christi comunicandum: et primo dicto
domino episcopo oscensi secundo priori Cartusie
tertio Francisco Daranda quarto magistro Vincentio Ferrarii
quinto Berengario de Bardaxino sexto Bernardo de Gualbis
qui omnes de manibus dicti domini archiepiscopi corpus sanctissimi
Jesuchristi sumpserunt et receperunt devote. Et postmodum perfecta et
finita missa fuit posita coram altari quedam crux aurea
perulis et lapidibus preciosis ornata in qua dixerunt fore ex ligno
vere crucis Christi et quoddam evangelisterium subtus
illam: et incontinenti idem dominus archiepiscopus et ex post ceteri
predicti deputati singulariter unus post alium per ordinem
supradictum flexis genibus jurarunt et voverunt alta et intelligibili
voce coram omni populo ibi stante super crucem et sancta
quatuor evangelia supradicta manibus uniuscujusque eorum
corporaliter tacta unusquisque ejus nomen et cognomen
exprimendo in modum sequentem:
- Yo Pere de Çagarriga
arquebisbe de Terragona solemnement et publica faç vot
a Deu et a la Verge Maria et a la cort celestial
et jur sobre la creu de Jesuchrist et los
sants evangelis que en lo negoci de la successio
procehire e vertader rey e senyor
lo pus prest que rahonablament pore
segons Deu et justicia et bona consciencia juxta
mon poder et saber ensemps ab los
altres segons el poder a ells et a mi donat publicare
tota amor hoy favor et temor pregaria preu do gracia o
servey o qualsevol sperança de aquells et
tota altra sinistra voluntat posposats et remoguts. Item que
abans de la publicacio dessus dita no manifestare
publicare e obrire a algu qui no sie dels nou
publicament o amagada directament o indirecta de paraula o per scrits
o ab senyals o ab altre qualsevol enginy o
manera la voluntat intencio o proposit de mi o de qualsevol de
mos companyons en et deves lo dit
acte.
- Et hiis per eos et quemlibet ipsorum dictis crucem et
evangelia supradicta devotissime fuit eorum quilibet osculatus.
- Et in predictis fuit differentia ista dumtaxat quod predicti domini
episcopus oscensis Franciscus Daranda et Berengarius de
Bardaxino votum et juramentum predicta in aragonensi lingua
pronuntiarunt: ceteri vero prout superius continetur.
- Et his
omnibus sic peractis dominus reverendus et religiosus magister
Vincentius Ferrarii predictis aliis condeputatis suis necnon
populo in multitudine copiosa ibidem congregato presentibus et
audientibus predicavit solemniter ibidem ante fores ecclesie predicte
summendo pro themate verba sequentia: Fiet unum ovile et unus
pastor illudque plurimis et diversis rationibus conclusionibus
et auctoritatibus ad materiam dicte successionis applicando
prossequendo et etiam concludendo.

Sesión del día 18.

Comenzaron sus alegaciones los enviados del duque de Gandía
(1).
(1) Como el actuario no insertó en el acta ni el estracto
de las arengas ni la copia de los escritos que cada abogado dijo o
presentó para apoyar el derecho de su cliente; nos vemos privados
también de continuar aquí ningún documento de esta clase.

Sesión
del día 19.

Continuaron las alegaciones de los embajadores
del duque de Gandía, y terminado el discurso de Francisco Blanc,
a quien había tocado hoy la palabra, se presentó Francisco de
Perellós para manifestar a los compromisarios que, a
pesar de haberse trasladado a Caspe Ginés Rabassa con
el deseo de cumplir la misión que le había sido confiada, con todo
que se lo impedían la enajenación mental y demás achaques de que
adolecía.

Sesión del día 20.

Prosiguió Francisco
Blanch en demostrar el derecho del duque de Gandía.

Sesión
del día 21.

Continuó la demostración del derecho del
mencionado duque.

Sesión del día 22.

Después de
haber prestado juramento Guillermo de Vallseca, con protesta
de no comprometerse a dar su voto dentro determinado plazo; se dio
comisión a los médicos Honorato Bonafé, de Perpiñan,
y Gerónimo, de Alcañiz, para que averiguasen la
certeza de lo espuesto por Francisco de Perellós
acerca de la enajenación mental de Ginés Rabassa.

Sesión
del día 23.

Autorizóse a Narciso Astruch, Gaufredo de
Ortigues y Domingo Ram, para recibir las informaciones que
creyesen convenientes sobre el estado de enajenación mental en que
se decía
hallarse Ginés Rabassa.
En este mismo día el
obispo de Huesca hizo entrega a los compromisarios de la jurisdicción
y dominio que le correspondían sobre el castillo y villa
de Caspe; y habiéndola aquellos aceptado, traspasaron dicha
jurisdicción a Asberto Çatrilla y Martin Martinez de Marziella,
gobernadores nombrados para ejercerla, los cuales prestaron en
seguida el debido juramento y homenaje.

Sesión del día 24.

Verificóse en este día la toma de posesión por los
gobernadores de Caspe, y se cumplió la solemnidad de separar y
nombrar de nuevo a todos los oficiales y empleados que ejercían
alguna autoridad en dicha villa. Últimamente se publicó un
edicto prohibiendo bajo pena de cinco sueldos el jugar a los dados.

Sesión del día 25.

Continuaron las solemnidades de
toma de posesión de la villa de Caspe por los gobernadores Asberto
Çatrilla y Martin Martinez de Marziella.

Sesión
del día 27.

Comparecieron los embajadores del duque de
Gandía, y entregaron escritas las alegaciones que en los días
anteriores habían pronunciado ante los compromisarios.

Sesión
del día 28.

Leyóse una carta con que don Fadrique reiteraba
su demanda de abogados y procuradores.

Sesión del día 30.

Se dio cuenta de una carta con que el parlamento aragonés
instaba a los compromisarios para que decidiesen luego el negocio de
la sucesión.

Sesión del día 4 de mayo.

Fueron leídas a los compromisarios dos cartas de los valencianos, en las que se trataba de las pretensiones de don Fadrique; y otra de los conselleres de Barcelona, exhortándoles a dar su fallo lo más
pronto que les fuese posible.

Sesión del día 5.

Primeramente se dio audiencia a Fernando de Vega, Juan González de Acevedo,
Miguel de Navés, Juan Sarañana, Martin
Sanchez de Sevilla, fray Juan de Villaban, Pedro Sanchez
de Castiello y Gonzalo Rodriguez de Neyra, embajadores del
infante don Fernando, los cuales pronunciaron algunos discursos para
demostrar el derecho de dicho pretendiente. Presentóse después
Francisco de Perellós,y pidió nuevamente que fuese declarado
inhábil para ejercer el cargo de árbitro su suegro Ginés Rabassa.
Por último, se dio cuenta de la información recibida para averiguar
el estado de enajenación mental de dicho Rabassa, y sobre ella
dieron los ocho compromisarios el siguiente fallo:

Núm. 415. Tom. 22. Fol. 2144.

Virginis filio invocato: nos deputati
predicti visis geminatis suplicationibus ac requisitionibus nobis
factis per nobilem Franciscum de Perellós // primera tilde
en latín que veo en estos textos // militem et generum
honorabilis Januarii Rabaça militis legum doctoris et una
nobiscum deputati: visa etiam informatione per honorabiles Narcissum
Astrucii archidiaconum Terrachone Jaufridum de Ortigiis et
Dominicum Ram priorem ecclesie Alcanicii in legibus
licenciatos ex comissione per nos eisdem facta habita et recepta
super requisitis et supplicatis per dictum nobilem Franciscum: visis
etiam depositionibus testium receptorum virtute comissionis predicte
et alias audita nichilominus relatione dictorum comissariorum et cum
dicto honorabili Januario Rabaça non solum semel immo pluries
presentialiter comunicato colloquio et potestate nobis in capitulis
supra insertis atributa: judicamus dicimus et declaramus dictum
honorabilem Januarium Rabaça nobiscum electum et deputatum ad
investigationem et publicationem nostri veri regis et domini non esse
idoneum seu suficientem immo penitus impeditum et inhabilem ad
faciendum et exequendum ea que nobis comissa existunt et ipsum non
posse intendere in premissis et propterea alium loco ipsius fore per
nos juxta dictorum capitulorum seriem eligendum et deputandum.

Sesión del día 6.

Después de haber dado segunda
audiencia a los embajadores del infante don Fernando, que continuaron
sus alegaciones; se dio cuenta de un escrito presentado por Gerardo
Zelonis de Luca
y Bernardo de Gallach, a nombre de
doña Violante y de su hijo el príncipe Luis,
en el cual eran recusados algunos de los compromisarios por enemigos
personales de dichos pretendientes.

Sesión del día 7.

Fueron oídos otra vez los embajadores del infante de
Castilla.
Por la tarde volvieron a reunirse los compromisarios; y
después de haber tomado el juramento a Domingo de La Naya y Ramon
Fivaller, guardianes o alcaides del castillo de
Caspe, y al notario Ramon Batlle; dieron audiencia a los
embajadores del duque de Gandía, los cuales presentaron por escrito
las razones que favorecían su derecho. Ultimamente Bonanato
Pere presentó a los compromisarios varios documentos relativos al
derecho de sucesión que habían sido enviados por los diputados de
Cataluña (1).

(1) Entre otros documentos, buscaron los diputados y remitieron por último a los compromisarios el que
menciona la siguiente carta:

- Al molt honrat senyor en Francesch Despuig deputat local de Tortosa.
- Senyor: una vostra letra havem reebuda responsiva a una letra nostra queus haviem tramesa ensemps
ab altres dues letres nostres quis dressaven
la una al batle general de Catalunya e laltra
als consols de Perpenya sobre un translat que
demanam de una pracmatica faent per la real
successio: de la qual segons som informats es stat
trames translat no ha molts dies a certa persona
desta ciutat tret daqueixa vila de Perpenya qui
apres fo liurat al governador de Cathalunya. E
responemvos quens meravellam molt com diets
quel dit batle es a Cochliure e que con
sia aqui que vos li darets la dita sua
letra: car bens semblaba pus propri que
vos haguessets tantost cavalcat e fossets
ab lo dit batle e praticat ab ell de ço
que demanam o almenys li haguessets tramesa la
dita letra per certa persona attesa la qualitat dels
affers e la gran cuyta a quels demanam. Perqueus
pregam senyor que si lo dit batle no es aqui cavelquets
e siats decontinent e con pus prest
porets ab ell e comuniquets ab ell
de ço de que scrivem o li trametats la dita
letra per persona certa. E per tant que hajats pus
clara certitud qual es la pracmatica que demanam vos
diem que aquesta pracmatica fo feta ab consentiment de
la terra en lo temps de la unio ço es con
se tractave que la filla del rey en Pere fos
jurada primogenita e que fos muller del
marques qui apres fo duch de Gandia:
la qual pracmatica conte que filla de rey no puxa
succehir en aquest regne. Direts aço
als dits consols e batle e serals remoguda la
incertitud de les paraules que diets son contengudes en
la dita nostra letra: e treballets ab
tota cuyta e fets que los dits consols
e batle treballen e entenen en aço segons
contenen les letres que ja havem trameses. Scrita
en Barchinona a XI dies de abril del any MCCCCXII.
- Los deputats del general de Cathalunya e les VI persones a ells adjunctes. (Reg. de la dip. De 1411. fol. 124).
- Sobre el contenido de la antecedente carta y la disposición de la pragmática de que en ella
se trata, es necesario advertir, que la corona de Aragón no
constituyó nunca un verdadero mayorazgo, que tuviese señalado
de una manera fija e invariable el orden de su transmisión; pues
recorriendo la serie de sus soberanos se ve que sucedieron
todos por llamamiento de su antecesor o por aclamación de sus
súbditos, y no en fuerza de ninguna ley constitutiva que
estuviese establecida de antemano. Las sustituciones y gravámenes
que algunos condes-reyes impusieron a sus herederos, según se
ve en los testamentos que conserva este archivo, casi
nunca se estendieron más allá del primero o segundo grado; y
por lo mismo todos dispusieron del reino y condado como
de libre y propio patrimonio, desmembrándolo a veces;
repartiendo entre sus diferentes hijos, como mejor les plugo,
considerable porción de sus estados; y aun cediéndolo
a personas enteramente estrañas, como lo hizo don Alfonso
el Batallador, que instituyó herederos a los templarios,
a los hospitalarios y al Santo Sepulcro de Jerusalén.
Así pues, la pragmática que aquí se cita hubo de ser por lo más
una disposición especial y aislada, que don Pedro el Ceremonioso
creyó prudente dar, porque juzgó que contribuiría a sosegar los
disturbios que a los pocos años de haber él ascendido al trono se
habían suscitado en Aragon y Valencia. En prueba de
que no estaba reconocida en las hembras semejante
incapacidad para suceder, baste considerar: que en los dos
testamentos que dejó otorgados el conde don Ramon
Berenguer el Grande, las llamó espresamente a la sucesión
del condado, en falta de los hijos varones: que si bien
don Ramon Berenguer 4.° parece que pretendió siempre derivar
su derecho al reino de Aragón, no del que le transmitiera su
esposa, sino de la cesión que le hizieron los templarios
y demás a quienes lo había legado el Batallador; doña Petronila no dejó de considerarse también por su parte verdadera reina por derecho propio, y como tal, muerto ya su marido, abdicó el reino a favor del hijo común instituido ya por el padre, y le nombró además heredero en su postrer testamento: que en la
última voluntad de don Ramon o Alfonso el Casto se hallan también esplícitamente llamadas las hijas para el
caso de no existir ningún hijo; y finalmente, que entre los muchos
consejeros y letrados a quienes consultó don Pedro antes de
declarar sucesora a su hija doña Constanza,
declaración que revocó después con la pragmática de
que aquí se trata, solo dos o tres opinaron por la incapacidad
de dicha hija para suceder en el reino. Se ve,
pues, que el órden de suceder en los estados de
Cataluña y Aragón no tuvo casi nunca otra norma que
la última voluntad del antecesor, y que si bien fueron
siempre preferidos los hijos a las hijas, también
estas escluyeron a los varones de otro grado más
remoto. A no haber sido estas la ley o costumbre y la
opinión del pais, no hubieran por este tiempo mostrado las
cortes tanto empeño en que don Martín declarase quién
quería que le sucediese, ni se hubiera siquiera puesto en
tela de juicio el derecho del infante don Fernando, ya que no podía derivarlo sino de doña Leonor, hija del señor don Pedro 4.° de Aragón.

Sesión del día 9.

Comparecieron Juan Icart, reclamando la sucesión para el conde de las montañas de Prades; y Gerardo Zelonis de Luca, pidiendo contestación al escrito que había presentado el día 6.
Diéronsela los compromisarios, desestimando sus recusaciones.

Sesión del día 10.

Dióse audiencia a Juan de Alzamora, Bernardo del Bosch y Bernardo de Gallach, enviados por doña Violante, viuda del rey don Juan primero de Aragón, para apoyar el derecho de doña Violante y don Luis de
Nápoles. Leyéronse, pues, algunas cartas de estos personajes, que
fueron presentadas por dichos mensajeros, y cuyo contenido se reducía
a pedir que fuese declarado el derecho de sucesión a favor del
mencionado príncipe Luis.

Sesión del día 11.

Después de haber oído nuevamente a Juan de Alzamora, Bernardo del Bosch y Bernardo de Gallach, se leyó una carta de los jurados de Zaragoza, en la que pedían que se decidiese prontamente el negocio de la sucesión.

Sesión del día 13.

Leyóse una carta de don Fadrique, en la que repetía sus demandas de abogados y procuradores. Contestósele que ya se había proveído lo necesario para que los tuviese.

Sesión del día 14.

Fue admitido por notario Juan Dezplá, enviado por los valencianos, y prestó el debido juramento.

Sesión del día 16.

Presentáronse y fueron oídos los enviados del conde de Urgel.
Reunidos nuevamente los compromisarios por la tarde del mismo día, procedieron a la elección de Pedro Bertran para que sustituyese a Ginés Rabassa en el cargo de compromisario por Valencia, Fueron por último leídas dos cartas, una con que el parlamento de Aragón instaba la pronta resolución de los
compromisarios, y otra con que don Fadrique reiteraba sus demandas.

Sesión del día 17.

Continuaron sus alegaciones los embajadores del conde de Urgel.

Sesión del día 18.

Compareció y prestó el debido juramento Pedro Bertran,
compromisario nuevamente elegido; y luego se dio otra vez audiencia a
los embajadores del conde de Urgel, para que continuasen demostrando
el derecho de su principal.

Sesión del día 19.

Continuaron las alegaciones de los embajadores del conde de
Urgel.
Por la tarde se procedió a nombrar por otro de los castellanos de Caspe a Guillermo Çaera, tomándosele en seguida el debido juramento.

Sesión del día 20.

Se presentaron nuevamente los enviados de don Jaime de Urgel, y continuaron sus alegatos.

Sesión del día 21.

Se dio audiencia a Geraldo de Ardevol y Pedro Ferrer, enviados por la condesa de Urgel
para demostrar el derecho de don Jaime. Presentóse después Bernardo
Zaidia, enviado por la ciudad de Murviedro para asistir a la futura
proclamación; y últimamente se leyó una carta con que el
parlamento de Valencia instaba a los compromisarios para que
verificasen luego la elección.

Sesión del día 22.

Los compromisarios nombraron secretarios suyos a los escribanos Bartolomé Vicens y Francisco Fonolleda, tomándoles en seguida el correspondiente juramento.

Sesión del día 23.

Fueron
oídos nuevamente los embajadores enviados por el conde y la condesa de Urgel para demostrar el derecho de aquel magnate.

Sesión del día 24.

Continuáronse las alegaciones de los enviados del conde de Urgel.

Sesión del día 26.

Por la mañana se dio otra vez audiencia a los embajadores de don Fernando; y por la tarde a los que había enviado la condesa de Urgel.

Sesión del día 28.

Acordaron los compromisarios prorogar hasta el día 29 del venidero junio el plazo que se les había
señalado en la concordia de Alcañiz; notificando desde luego
dicha prorogacion a los parlamentos de los tres reinos.
Pasóse después a la lectura de dos cartas, a saber, de una con que
los aragoneses instaban la pronta elección; y de otra
dirigida (dirgiida en el pdf) a Bonifacio Ferrer por el
obispo de Segorbe, recomendándole las demandas de don Fadrique. Los
embajadores de Castilla y los del duque de Gandía presentaron
también por escrito varios alegatos a favor de sus respectivos
principales. Por último, en este día los compromisarios nombraron a
Pedro Sabata gobernador de Caspe en
representación de Valencia, para que ejerciese su empleo
junto con Martin Martinez de Marcillo y Alberto Çatrilla, que lo eran respectivamente por Aragón y Cataluña.

Sesión del día 29.

Notificóse a Pedro Sabata su
nombramiento, y se le tomó el correspondiente juramento.

Sesión del día 30.

Se presentó Jaime Juglar, enviado por el
curador de don Fadrique para pedir que se difiriese el fallo del
negocio de la sucesión hasta tanto que este hubiese podido alegar su
derecho.

Sesión del día 1.° de junio.

Fueron leídas dos cartas del parlamento de Cataluña, relativa la una al
nombramiento de abogados para don Fadrique, y pidiendo en la otra
instrucciones sobre el modo de enviar las seis personas que debían
asistir a la proclamación.

Sesión del día 2.

Acordóse escribir al parlamento de Cataluña, prescribiéndole que los seis
diputados que enviase para oír la proclamación pudiesen ir con
aquel acompañamiento que conviniese a su estado y categoría; pero
que tres o cuatro leguas antes de llegar a Caspe debiesen
dejar su comitiva, y entrar en la villa con solas cuarenta
cabalgaduras y cincuenta personas por cada embajada.

Sesión del día 3.

Después de haber sido oído Matías Vidal, otro
de los embajadores del conde de Urgel que peroró a favor de dicho
conde; fueron leídas varias cartas, a saber: dos del parlamento
aragonés y otra de los jurados de Zaragoza, instando ambos para que
se procediese con brevedad a la elección; y otra finalmente de los
compromisarios a los jurados de Mallorca, pidiéndoles que enviasen
procuradores para oír la proclamación.

Sesión del día 6.

Espidiéronse instrucciones a los aragoneses y valencianos sobre el modo de enviar sus diputados para asistir a la proclamación.

Sesión del día 8.

Los embajadores del conde de Urgel y los de doña Violante, viuda de don Juan primero, presentaron por escrito las razones que antes habían alegado de viva voz a favor de sus respectivos representados.

Sesión del día 9.

Se espidió la órden a los parlamentos de los tres reinos para que enviasen a Caspe los diputados que debiesen asistir a la proclamación; y luego se dio audiencia a los abogados de don Fadrique, los cuales espusieron de palabra las razones que favorecían el derecho de su defendido.

Sesión del día 10.

Los abogados de don Fadrique presentaron por escrito las razones que en el día anterior habían alegado de viva voz.

Sesión del día 11.

Presentaron también sus alegatos por escrito los enviados de la condesa de Urgel.

Sesión del día 14.

Fueron oídos en este día otros de los abogados de don Fadrique.

Sesión del día 15.

Continuaron nuevamente sus alegaciones los embajadores del infante don Fernando.

Sesión del día 21.

Se recibieron los alegatos por escrito que presentaron los embajadores de Violante de Aragón y del duque de Gandía.

Sesión del día 22.

Los enviados de don Fadrique y los del conde de Urgel presentaron nuevos alegatos.

Sesión del día 23.

Peroraron nuevamente a favor de su defendido los abogados de don Fadrique.

Sesión del día 24.

Después de haber entregado sus últimos alegatos los defensores de don Fadrique, procedieron los
compromisarios a dar su fallo en el negocio de la sucesión, y lo hicieron en estos términos:

Núm. 416 (1). Tom. 21. Fol. 1920.
(1) No se estrañe el hallar en esta colección algún documento que haya visto ya la luz pública en otras obras; pues lo continuamos aquí solamente por no interrumpir el enlace que puede tener con los demás inéditos que publicamos.

In nomine Domini nostri Jhesu-Christi pateat universis: quod die sabbati
intitulata vicesima quinta mensis junii anno a nativitate Domini
millessimo quadringentessimo duodecimo hora tertiarum vel quasi
existentibus reverendissimis et honorabilibus dominis novem personis
infrascriptis ad investigandum instruendum informandum noscendum
recognoscendum et publicandum subscripta deputatis et electis in
quadam aula castri ville de Casp prope flumen Iberi
in Aragonia constitute personaliter congregatis in presentia
nostrum notariorum subscriptorum qui de auctoritate facultate et
potestate dictorum dominorum deputatorum et aliis per kalendaria
tactis et expressatis prout nominati sumus inferius faciemus
autenticam et veridicam fidem et in presentia etiam honorabilium
dominorum testium infrascriptorum: prefati domini mandarunt reverendo
magistro Vincentio Ferrarii subscripto quod ipsorum nomine
legeret et publicaret quamdam scripturam quam illico dictorum
dominorum ex parte reverendus in Christo pater et dominus
Dominicus Ram episcopus oscensis infrascriptus dedit et tradidit
eidem magistro Vincentio Ferrarii: et requisiverunt nos
infrascriptos notarios quod de predictis omnibus et singulis
faceremus unum et plura publicum et
publica instrumenta. Qui
quidem reverendus dominus magister Vincentius Ferrarii accepit
dictam scripturam et eam coram omnibus legit et publicavit cujus
tenor sequitur in hunc modum: Nos Petrus de Çagarriga
archiepiscopus Terrachone Dominicus Ram episcopus oscensis Bonifacius Ferrarii dompnus Cartusie Guillermus de Vallesicca legum
doctor frater Vincentius Ferrarii de ordine predicatorum
magister in sancta teologia Berengarius de Bardaxino dominus
loci de Çaydi Francischus Daranda donatus monasterii
Portaceli ordinis Cartusie oriundos civitatis Turolii
Bernardus de Gualbis ulriusque juris et Petrus Bertrandi
decretorum doctores novem videlicet deputati vel electi per generalia
parlamenta prout de nostra electione et subrogatione mei Petri
Bertrandi constat per publica instrumenta facta in Alcanicio
die quarta decima martii anno a nativitate Domini millessimo
quadringentessimo duodecimo et Dertuse tertia decima dictorum mensis et in castro de Casp sexta decima die madii ejusdem
anni cum plena ac plenissima generali ac generalissima auctoritate
facultate et potestate investigandi instruendi informandi noscendi
recognoscendi et publicandi cui predicta parlamenta et subditi ac
vassalli corone Aragonum fidelitatis debitum prestare et quem
in eorum verum regem et dominum per justitiam secundum Deum et
nostras conscientias habere debeant et teneantur ita quod illud quod
nos novem in concordia vel sex ex nobis in quibus sex seu inter quos
fuerit unus de qualibet terna publicaremus vel alias pro executione
capitiilorum inter dicta parlamenta concordatorum faceremus aut
executaremus quovismodo haberetur pro facto justo constanti valido
atque firmo: prout de predictis potestate et capitulis constat per
publica instrumenta recepta in Alcanicio per Barttholomeum
Vincentii Paulum Nicholay et Raymundum Bajuli
notarios die quinta decima februarii anno predicto: considerantes
quod inter cetera solemniter et publice quilibet nostrum vovit et
juravit quod simul cum aliis secundum potestatem concessam citius quo
rationabiliter fieri posset in negotio procederet et verum regem
et dominum publicaret prout in dictis voto et juramento de
quibus constat per publica instrumenta recepta in villa de Casp
per dictos Paulum Nicholay Raymundum Bajuli et Jacobum de Monteforti
notarios diebus decima septima et vicesima secunda aprilis et decima
octava madii anno predicti latius continetur: visis tenore et forma
dictarum electionis de nobis facte et potestatis nobis tradite et
juramenti et voti premissorum et prehabitis investigatione
instructione informatione noscione et recognitione que per nos fienda
erant et dictis ac datis et nominatis per justitiam secundum Deum et
nostras conscientias necessariis oppinionibus dictis atque votis et
illis ac aliis premissis recognitis et consideratis solum Deum
habentes pre oculis secundum tenorem potestatis et juramenti ac voti
predictorum dicimus et publicamus quod parlamenta predicta et subditi
ac vassalli corone Aragonum fidelitatis debitum prestare
debent et tenentur illustrissimo ac excellentissimo et potentissimo
principi et domino domino Ferdinando infanti Castelle et ipsum
dominum Ferdinandum in eorum regem et dominum
habere tenentur et debent. De quibus omnibus ad perpetuam rei
memoriam petimus et requirimus fieri unum et plura publicum seu
publica instrumenta per vos notarios infrascriptos: de quibus omnibus
et singulis supradictis dicti reverendissimi et honorabiles domini
novem deputati verbo etiam requisiverunt per nos notarios
suprascriptos fieri unum et plura publicum seu publica instrumenta.
Que fuerunt acta die anno et loco predictis presentibus honorabilibus
viris dominis Francisco de Pau milite Dominico Ram
licenciato in legibus milite Dominico de la Naja Guillermo
Çaera et Raimundo Fivallerii castellanis et
custodibus dicti castri de Casp ad hec pro testibus vocatis
specialiter et assumptis. - Sig+num mei Bartholomei Vincencii
notarii publici civitatis Cesarauguste et auctoritate domini
regis Aragonum per totam terram et dominationem suam
qui predictis una cum connotariis infrascriptis interfui et clausi
etc. - Sig+num Jacobi de Plano auctoritate regia notarii
publici serenissimi domini regis Aragonum qui premissis
omnibus et singulis una cum aliis connotariis suis hic contentis
interfuit. - Sig+num mei Raymundi Bajuli auctoritate
illustrissimi domini regis Aragonum notarii publici per totam
terram et dominationem suam qui premissis una cum connotariis meis
hic contentis presens fui eaque scribi feci et clausi. - Sig+num mei
Jacobi de Monteforti auctoritate regia notarii publici per
totam terram et dominationem illustrissimi domini regis Aragonum
qui omnibus et singulis supradictis una cum aliis meis connotariis
hic contentis interfui eaque clausi. - Sig+num mei Pauli Nicholay
illustrissimi domini regis Aragonum olim
scriptoris
auctoritateque ejusdem notarii publici qui predictis omnibus et
singulis interfui eaque clausi. - Sig+num mei Francisci Fonolleda
illustrissimi domini regis Aragonum olim scriptoris regiaque
auctoritate notarii publici per totam terram et dominationem suam qui
publicationi predicte requisitus una cum prenominatis connotariis
meis interfui eaque recepta per olim scriptum clausi.

Sesión del día 26.

Comparecieron los obispos de Vich y de
Barcelona, el conde de Cardona, Raimundo de Bages, Juan Dezplá y
Pedro Grimau, enviados por el parlamento de Cataluña para asistir a
la proclamación.

Sesión del día 27.

Se presentaron fray Romeo de Corbera, fray Pedro Pujol, Manuel Diez, Pedro Siscar, Juan Suau y Pedro Gil, enviados también por el parlamento
valenciano para oír la proclamación; y con el mismo objeto se
presentaron de parte de los aragoneses fray Iñigo de Alfaro,
don Pedro Jimenez de Urrea, don Juan de Luna, Juan de Bardaxi,
Juan de Ovelfa y Juan Sanchez Sadornil. Se acordó después
que el día siguiente se verificase la proclamación, y con este
objeto se dio al maestro fray Vicente Ferrer el encargo de
pronunciar el sermón y de leer públicamente la
sentencia.

Sesión del día 28.

Procedióse en este
día a la publicación de la sentencia y solemne proclamación de don
Fernando, del modo que esplica el acta con las siguientes
palabras:

Núm. 417. Tom. 22. fol. 2186.

Novissime autem die martis hora tertiarum vel quasi intitulata XXVIIIa dicti
mensis junii anno predicto a nativitate Domini MCCCCXII dicti domini
deputati in aula predicti castri de Casp personaliter
constituti convocatis nobis dictis eorum notariis et secretariis per
vocem dicti domini terrachonensis archiepiscopi dixerunt
se velle eadem hora accedere ad publicandam publice et solemniter
publicationem per eos factam cum instrumentis publicis in posse
nostri dictorum notariorum confectis die sabbati proxime lapso de
nostro vero rege et domino ad ecclesiam dicte ville et
in ea missam et sermonem solemnes audire et post eorum consumationem
publicationem facere supradictam: requirentes nos dictos notarios et
secretarios quatenus celebrationem dictorum misse et sermonis et
publicationem predictam et alia que in ipsis et circa ea fierent et
exequerentur continuaremus in presenti processu et de eis
conficeremus unum et plura publicum seu publica
instrumenta. - Et
quasi incontinenti dicti domini deputati accesserunt simul ad
ecclesiam supradictam ad cujus fores in illis videlicet que
respiciunt versus plateam fuit quoddam altare mirabiliter apparatum
et a dextris et sinistris ipsius erant scanna seu cadafalia
pro sessionibus dominorum ambaxiatorum designatorum inferius
fabricata: et dicti domini deputati excepto dicto domino oscensi
episcopo circa infrascripta occupato sederunt supra quoddam
scannum appositum quasi inmediate coram dicto altari intus
cancellum ibi factum sub forma et ordine qui sequntur. Dictus enim
reverendus dominus archiepiscopus sedit in medio dicti scanni
et ad partem dexteram post eum sederunt primo dominus Bonifacius
Ferrarii secundo Guillelmus de Vallesica tertio Franciscus
Daranda: ad partem vero sinistram primo Berengarius de
Bardaxino secundo magister Vincentius Ferrarii tertio
Bernardus de Gualbis et quarto Petrus Bertrandi
predicti. Ad partem vero dexteram dicti altaris in scanno seu
cadafallo ibi ut prefertur facto sederunt religiosi reverendus
nobiles et honorabiles deputati regnorum Aragonum et Valentie
subscripto ordine collocati. Primo enim religiosus frater Ennecus
Dalfaro comendator de Ricla ordinis sancti Johannis hospitalis
Jherosolimitani pro dicto regno Aragonum et post eum
reverendus frater Romeus de Corbaria magister militie beate
Marie de Muntesia et sancti Georgii pro dicto regno
Valentie deinde nobilis dominus Petrus Ximenez Durrea pro
eodem regno Aragonum et post eum religiosus Petrus Pujol
prior Vallis Jesuchristi pro dicto regno Valentie
successive autem nobilis dominus Johannes de Luna miles pro
dicto regno Aragonum et inmediate post eum nobilis Manuel
Diez pro eodem regno Valentie deinde autem honorabilis
Johannes de Bardaxino miles pro prefato Aragonum regno
et post eum honorabilis Petrus de Siscar miles pro dicto regno
Valentie et statim post eum honorabilis Johannes Dovelfa
pro eodem regno Aragonum et post eum honorabilis Johannes
Suau pro dicto regno Valentie et inmediate honorabilis
Johannes Sanchez de Sadornil pro dicto regno Aragonum
et post eum honorabilis Petrus Gil jurisperitus pro eodem
regno Valentie ambaxiatores seu nuntii. Ad partem vero
sinistram dicti altaris in alio scanno seu cadafallo
sederunt sub ordine infrascripto reverendi in Christo patres multum
nobiles et potentes viri et honorabiles domini ambaxiatores seu
nuntii Cathalonie principatus: primo enim Galcerandus
urgellensis secundo Franciscus barchinonensis episcopi
tertio dominus Johannes comes Cardone quarto Raimundus de
Lupiano alias de Bages miles quinto Johannes de Plano
legum doctor sexto Petrus Grimau ville Perpiniani:
intus vero cancellum predictum erant videlicet in dextera
parte ipsius honorabilis Dominicus de la Naya Cesarauguste et
Guillelmus Çaera in legibus licenciatus Valentie et in
parte sinistra Raymundus Fivallerii Barchinone
cives castellani et custodes dicti castri de Casp:
extra dictum vero cancellum ad partem dexteram dicti altaris
quasi ad pedes dictorum dominorum ambaxiatorunn dictorum regnorum
Aragonum et Valentie sederunt honorabiles Martinus
Martinez de Marziella pro dicto regno Aragonum et Petrus
Çabata pro dicto regno Valentie et ad partem sinistram
juxta pedes dictorum dominorum ambaxiatorum principatus predicti
Asbertus Çatria capitanei pro dictis dominis deputatis dicte
ville de Casp. Dictus vero reverendus dominus oscensis
episcopus indutus vestimentis sacerdotalibus in aparatu
pontifficali cui honorabilis Narcisus Astruci archidiaconus
Terracone et Cipressus Balaguerii ejus secretarius pro
subdiacono ministrarunt missam sancti Spiritus solempniter
celebravit. Finita autem dicta missa dictus reverendus magister
Vincentius Ferrarii suum incohavit sermonem in quo pro themate
sumpsit: Gaudeamus et exultemus et demus gloriam Deo quia venerunt
nuptie Agni: Apochalipsis XVIIII° capitulo: quod trinas dividens
in partes juxta solempnitatis materiam fuit notabiliter prosequtus.
Quo finito sermone dictus reverendus magister Vincentius ad
mandatum per dictos dominos deputatos sibi ut premittitur factum
publicationem de dicto nostro vero rege et domino dicta die
sabati proximo lapsa factam ibi publice alta et intelligibili
voce coram dictis dominis ambaxiatoribus et populo ibidem congregato
legendo de verbo ad verbum unum ex instrumentis super dicta
publicatione dicta die sabbati proxime lapsa confectis
solemniter publicavit. Et cum in publicatione predicta fuit in passu
illo seu puncto in quo nomen excellentissimi ac magniffici principis
et domini domini Ferdinandi nostri veri regis
et domini exprimitur seu continetur idem magister
Vincentius et omnes desuper nominati et alii etiam ibidem
presentes magnis et altis vocibus jocunditatem et gaudium
denotantes exclamarunt dicentes repetitis vicibus per magnam pausam
durantibus: Viva viva nostre rey et senyor
don Ferrando. Et post longam repetitionem dictorum verborum et
similium in effectu dictus reverendus magister Vincentius
publicationem predictam perfecit. Qua quidem publicatione sic ut
prefertur completa et facta statim dictus reverendus magister
Vincentius et universi alii de publicatione dicti nostri veri
regis et domini Altissimo regum Regi
laudes debitas persolventes Te Deum laudamus et alia cantica
et orationes flexis genibus decantarunt. Et dicti honorabiles
Dominicus de la Naya
Guillermus Çahera et
Raymundus Fivallerii castellani et custodes
dicti castri quoddam magnum vexillum sive bandera
armorum regis Aragonum in quadam magna asta seu lancea
coram dicto altari protinus erexerunt: et nichilominus pulsatio
campanarum clangor tubarum et sonitus diversorum
instrumentorum musicorum ibidem extitit incohatus ad quorum sonitum
dicti capitanei una cum pluribus aliis gentibus ibidem existentibus
eorum gaudium et letitiam aprobantes ac dicta verba viva
viva nostro rey et senyor don Ferrando continue geminantes
inceperunt ibidem coram dicta ecclesia in platea et
postea per dictam villam tripudiare: quod quidem tripudium per totam
illam diem quasi continue perduravit. De quibus omnibus et singulis
supradictis tam predicti deputati quam ambaxiatores seu nuntii
supradicti petierunt et requisiverunt eis fieri atque tradi per nos
notarios et secretarios supradictos conjunctim et vel
divisim unum et plura publicum et publica instrumenta ad
habendum de eis memoriam in futurum. Que fuerunt acta loco die et
anno predictis presentibus honorabilibus religiosis et providis viris
dominis Dominico de la Naya Guillelmo Çaera et
Raymundo Fivellerii castellanis et custodibus
castri Martino Martinez de Marziella Petro Çabata
Azberto Çatria capitaneis dicte ville de Casp Anthonio
de Bardaxino domicello Aragonum fratre Anthonio
Tolosano clavario ordinis militie beate Marie de Muntesia
et sancti Georgii valentine diocesis Jacobo de
Orries domicello Aragonum fratre Emanuele de Vilarasa
dicti ordinis beate Marie de Muntesia Garsia Munionis de
Pamplona domicello Aragonum Petro Desplugues milite
Valentie Eximino de Sayos domicello civitatis
Calathejubii Petro Sagarra ville Morelle
Beltrando Coscon domicello Cesarauguste Francisco
Desplugues domicello Valentie fratre Roderico de
Bardaxino comendatore Osce ordinis sancti Johannis
Hospitalis Iherosolimitani Giraldo de Gualba milite
Valentino fratre Fortunyo de Heredia comendatore domus
antique oscensis dicti ordinis sancti Johannis Andrea
Castella domicello Valentie Eneco Desparça
domicello ville Muriveteris Manuele Suau cive Valentie
Ludovico Coscon domicello Cesarauguste Raymundo
Constantini milite Valentie nobili Raymundo Dorcau
Francisco de Pau Raymundo de Calderiis Guillelmo de
Blaniis Guillelmo Raymundi de
Muntagut Lucha Davinyo Johanne Petri Fahena Petro
Arnaldi de Salli domicellis Johanne de Vallo Jacobo Columbi Hugueto
Fiveller Leonardo de Vallesicha Francisco de Gualbis Poncio de
Busquets Francisco Çaplana Bonanato Petro et Gaufrido de
Ortiguis in decretis licenciato civibus Barchinone
testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis et pluribus etiam
aliis in multitudine copiosa.

Volvieron después a reunirse
por última vez los compromisarios en la tarde del mismo día, y en
aquella sesión renunciaron la jurisdicción que durante el
compromiso habían ejercido sobre el castillo y villa de
Caspe; recibieron a los enviados de Aragón, Cataluña y
Valencia, que fueron a darles las gracias por haber terminado tan
felizmente su encargo; y acordaron finalmente notificar la elección
a los parlamentos, universidades y otros interesados, espidiendo
entre otras las cartas que siguen:

Núm. 418. Tom. 22. Fol. 2188.

Sanctissime ac beatissime pater:
premisso semper vestrorum pedum osculo beatorum. Celestis altitudo
potentie in excelsis habens imperium super cuncta sic distribuit
ineffabili providentia munera gratiarum sicque res universas disponit
quod in horum consideratione sensus hominis hebetatur cum sint
ininvestigabiles vie Domini et sapientie sue magnitudinem
humani non capiant intellectus. Ecce itaque beatissime pater quod
Deus judex justus nostros gemitus et dolores vestre
beatitudinis intercessionibus ut pie credimus respiciens occulo
pietatis: volens nobis de dictarum gratiarum muneribus impertiri non
modicam portionem: nos taliter fecit esse dispositos et paratos quod
die presenti juxta facultatem auctoritatem et potestatem nobis
plenarie atributas per justitiam duximus publicandum quod parlamenta
et subditi ac vassalli regie corone Aragonum debitum
fidelitatis eorum prestare tenentur et debent illustrissimo ac
excellentissimo et potentissimo principi et domino
domino Ferdinando infanti Castelle
illumque pro eorum rege et domino debent et tenentur
habere: super quibus in exultationibus et letitie jubilo consurgentes
tanto plenius agimus Deo laudes quanto specialius ab ipso donum
hujusmodi veritatis et justitie cognoscimus processisse. Verum ut
sanctitas vestre paternitatis inmensa de cognitione tanti filii
valeat in domino exultari premissa per venerabilem Dominicum Ram
licenciatum in legibus priorem ecclesie Alcanicii quem ad
sanctitatem vestram hac de causa tantummodo destinamus quique
sanctitati eidem unum ex instrumentis de dicta publicatione confectis
est in forma propria traditurus vestre beatitudini cum omni
humilitate decrevimus intimare: quam conservare et prosperare
dignetur Altissimus ad regimen universalis ecclesie sancte feliciter
in longevum. Scripta in castro de Casp sub sigillo reverendissimi domini archiepiscopi Terracone de
ordinatione omnium subsriptorum vigessima octava die junii
anno millessimo quadringentessimo duodecimo. - Vestre sanctitatis
humiles servitores et oratores devoti novem deputati ad
investigandum et publicandum regem et dominum per
justitiam in regnis et terris regie corone
Aragonum subjectis.

Núm. 419. Tom. 22. Fol. 2189.

Excellentissimo et serenissimo principi et domino domino Ferdinando Dei gratia regi Aragonum Valentie Majoricarum Sardinie et Corsice comiti Barchinone Rossilionis et Ceritanie.
- Excellentissime et serenissime rex princeps et domine. Magna et inextimabili letitia et exultatione repleti
vestre celsitudini regie cum omnimoda reverentia intimamus
quod nos die presentí Spiritus sancti gratia illustrante juxta
facultatem auctoritatem et potestatem nobis plenarie atributas per
justitiam publicavimus quod parlamenta et subditi ac
vassalli regie corone Aragonum celsitudini vestre
debitum fidelitatis ipsorum prestare serenitatemque vestram pro eorum
vero rege et domino debent ac tenentur habere. Quocirca nos
qui exaltationem excellentie vestre ornatibus virtutum regalium
insignite tota mente diligimus de publicatione jamdicta jocunditatis
plenitudinem assumentes tanquam de illo quem sui nominis fama
precelsa strenuissimum diffundit per orbem et predicat gestis
laudabilibus gloriosum premissa per venerabilem Petrum Blan
domicellum nepotem archiepiscopi Terracone hujusmodi littere
portitorem quem ad excellentiam vestre regie majestatis
hac de causa tantummodo destinamus eidem regie majestati
inmediate decrevimus intimare: quam Pater altissimus donorum gratie
celestis adimpleat suique amoris ubertate fecundet feliciter et
longeve. Scripta in castro de Casp sub sigillo
reverendissimi domini archiepiscopi Terracone de ordinatione
omnium subscriptorum XXVIII die junnii anno MCCCCXII.
-
Serenissime rex princeps et domine vestre celsitudinis
servitores perhumiles et vassalli qui ejus gratie et mercedi nos
humiliter comendamus novem deputati ad investigandum et
publicandum regem et dominum per justitiam in regnis
et terris regie corone Aragonum subjectis.
- Similis domine regine mutatis mutandis. - Similis inclito et
magnifico domino infanti Alfonso primogenito Aragonum.
- Similis inclito domino infanti Johanni illustrissimi
domini Ferdinandi regis Aragonum filio. - Similis inclito
domino infanti et magistro sancti Jacobi serenissimi
domini Ferdinandi regis Aragonum filio. - Similis inclito
domino infanti et magistro Alcantere ordinis Calatrave
serenissimi domini Ferdinandi regis Aragonum filio. - Similis
inclito domino infanti Petro illustrissimi domini Ferdinandi regis Aragonum filio. - Item archiepiscopo Toletano mutatis mutandis.

Núm. 420. Tom. 22. Fol. 2190.

Excellentissime et serenissime rex princeps et
domine: gaudemus et exultamus in Domino sibique actiones
exsolvimus gratiarum qui spiritum innovans in nostris visceribus
veritatis dedit nobis recta et justa sapere et talia per justitiam
insuper operari per que regnis et terris regie corone
Aragonum subjectis firmiter et juste pacis et felicitatis
augmenta provenire credimus ut optamus. Hinc est
excellentissime
rex et domine quod cum ad investigandum et publicandum
cui regnorum et terrarum regie corone Aragonum
successio per justitiam pertineret in qua jus habere
competitores plurimi asserebant nos per parlamenta
fuerimus deputati in qua investigatione ex debito fidelitatis nostre
et alias hactenus insudavimus toto posse hodie data presentis
Spiritus sancti gratia illustrante juxta facultatem auctoritatem et
potestatem nobis plenarie attributas per justitiam duximus
publicandum quod parlamenta et subditi ac vassalli dicte regie corone Aragonum debitum fidelitatis ipsorum illustrissimimo ac excellentissimo et potentissimo principi et domino domino Ferdinando patruo vestre serenitatis prestare illumque pro eorum vero rege et domino debent et tenentur habere: super quibus in exultationis et letitie jubilo consurgentes
tanto plenius agimus Deo laudes quanto specialius ab ipso donum
hujusmodi veritatis et justitie cognoscimus processisse. Verum ut
serenitas vestre regie majestatis quem de recomendatione dicte
justitie parlamenta et nos per suos ambaxiatores et literas
hactenus oneravit de premissis certa valeat consolari eadem per
Arnaldum de Bardaxino domicellum hujusmodi littere portitorem
cum omni letitia et exultatione statim vestre celsitudine decrevimus
intimare: quam feliciter Altissimus conservet et prosperet pleris annis.
Scripta in castro de Casp sub sigillo reverendissimi domini archiepiscopi Terracone de ordinatione
omnium subscriptorum XXVIII die junii anno MCCCCXII. - Similis
serenissime et illustrissime principisse et domine domine
Caterine regine Castelle et Legionis
mutatis mutandis. - Ad omne servicium et mandatum excellentie vestre
prompti novem deputati ad investigandum et publicandum regem
et dominum per justitiam in regnis et terris
regie corone Aragonum subjectis.

FIN DEL TOMO TERCERO Y DEL COMPROMISO DE CASPE.